Văn hoá công nhân mỏ - Nét đặc sắc trong văn hoá Quảng Ninh

Cùng với văn hoá biển, văn hoá các DTTS, văn hóa công nhân mỏ là một thành tố đặc biệt quan trọng, kết tinh nên bản sắc độc đáo, diện mạo nhân văn và sức mạnh tinh thần cốt lõi của vùng đất Quảng Ninh.

Hình thành và phát triển qua hơn một thế kỷ gắn liền với lịch sử khai thác than từ thời kỳ Pháp thuộc, lớp lớp thế hệ người thợ mỏ không chỉ tạo nên một trung tâm công nghiệp năng lượng lớn nhất cả nước, mà còn sáng tạo nên một không gian văn hóa di sản vô cùng giàu có. Văn hóa công nhân mỏ chính là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, tạo nên phẩm chất kiên cường và lòng tự hào sâu sắc của Vùng mỏ anh hùng.

Sức sống cốt lõi của nét văn hóa này bắt nguồn từ truyền thống "Kỷ luật và Đồng tâm" là khẩu hiệu, là phương châm sống, làm việc và chiến đấu đã trở thành biểu tượng tinh thần vô giá của công nhân mỏ. Khẩu hiệu "Kỷ luật và Đồng tâm" từ cuộc tổng bãi công lịch sử ngày 12/11/1936 của hơn 3 vạn thợ mỏ đã trở thành ngọn đuốc soi đường, tạo thành một khối đoàn kết vững chắc giúp người thợ mỏ vượt qua muôn vàn thử thách lịch sử, vững vàng trước những biến động của thời đại.

Không dừng lại ở tinh thần lao động, hay khẩu hiệu đấu tranh, văn hóa công nhân mỏ còn lan tỏa sâu rộng vào đời sống thường nhật và các sinh hoạt văn hóa tinh thần của cộng đồng cư dân Quảng Ninh. Những khúc ca hào hùng, cuồn cuộn sức sống về người thợ mỏ, những tác phẩm văn học nghệ thuật đậm hơi thở vùng than, cùng các phong trào thể dục thể thao, hội diễn văn nghệ quần chúng sôi nổi từ công trường, gương than, đến các khu tập thể, các công ty và cả Tập đoàn đã tạo nên một dòng chảy văn hóa đặc biệt, tràn đầy năng lượng.

Trong văn học nghệ thuật, hình ảnh người thợ mỏ với nụ cười rạng rỡ sau ca làm việc, trên gương mặt còn vương vệt bụi than đen lấp lánh, đã trở thành một hình tượng nghệ thuật đẹp đẽ và giàu sức lay động. Đó là cái đẹp của sự lao động chân chính, khẳng định vị thế của người thợ mỏ không chỉ là lực lượng sản xuất chính, mà còn là những chủ nhân sáng tạo văn hóa thực thụ trên quê hương mình.

Bên cạnh đó, văn hóa công nhân mỏ còn thể hiện ở tính cởi mở, phóng khoáng và tinh thần bao dung của một vùng đất hội tụ cư dân từ khắp mọi miền đất nước. Từ những miền quê nghèo khó của Đồng bằng Bắc Bộ, hay các vùng miền xa xôi ở Tây Bắc, miền Trung Tây Nguyên, những dòng người tìm về Quảng Ninh lập nghiệp đã mang theo những nét văn hóa làng quê riêng biệt, rồi hòa quyện vào văn hoá bản địa Quảng Ninh.

Sự đan xen, thẩm thấu ấy đã nhào nặn nên một cộng đồng thợ mỏ vừa mang nét bình dị, chân thật của người lao động Việt Nam, vừa mang tư chất hiện đại, hào sảng, thẳng thắn, nghĩa tình của lực lượng lao động công nghiệp. Chính tính chất hội tụ và biến đổi này đã giúp văn hóa Quảng Ninh không bị đóng khung khép kín, mà luôn giàu sức sống, trong trạng thái mở, dễ dàng thích ứng và đón nhận những làn gió mới trong quá trình phát triển, làm giàu chính mình.

Theo PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng, nguyên Viện trưởng Viện Văn hoá và phát triển, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, người thợ mỏ Quảng Ninh rất đoàn kết vì đơn giản muốn đào than trong lò không thể làm một mình được. Thêm nữa, người Quảng Ninh hào sảng để mở lòng đón nhận tinh hoa, cái hay thì học hết. Và họ gạt bỏ sự khác biệt đón nhận bạn bè bốn phương, sẵn sàng kết giao anh em ngay. Người thợ mỏ có thể có gốc gác nông dân, nhưng không hề có kiểu loanh quanh trong luỹ tre làng, không thể suy nghĩ hẹp hòi. Điều đó khiến Quảng Ninh hội tụ tinh hoa văn hoá của trăm miền.

Bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế toàn diện, văn hóa công nhân mỏ tiếp tục được gìn giữ, phát huy và nâng tầm như một nguồn lực nội sinh bền vững cho sự phát triển của Quảng Ninh. Những giá trị truyền thống cốt lõi được kết hợp hài hòa với tác phong công nghiệp hiện đại, tri thức công nghệ tiên tiến, tư duy sáng tạo và ý thức bảo vệ môi trường, giúp ngành Than nói riêng, thành phố Quảng Ninh nói chung chuyển đổi mạnh mẽ mô hình tăng trưởng. Việc bảo tồn các di sản văn hóa công nghiệp mỏ, từng bước nghiên cứu chuyển hóa các mỏ than đã đóng cửa, hay công trình di sản của ngành Than thành điểm đến du lịch trải nghiệm cũng là minh chứng cho sự nối dài giá trị lịch sử vào đời sống kinh tế - xã hội đương đại.

Có thể khẳng định, văn hóa công nhân mỏ là tài sản tinh thần quý báu của người dân Quảng Ninh. Giữa nhịp sống đổi thay nhanh chóng của thời đại số, ngọn lửa tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" vẫn luôn rực cháy trong lòng mỗi thợ mỏ và người dân nơi đây. Đó chính là bệ phóng vững chắc để Quảng Ninh tiếp tục vươn xa, vừa giữ trọn bản sắc truyền thống anh hùng, vừa khẳng định vị thế của một trung tâm kinh tế, văn hóa năng động và hiện đại hàng đầu cả nước.