Đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Đình Xuân - Bí thư Đảng ủy phường Thanh Điền, tỉnh Tây Ninh, cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật An toàn thực phẩm, đồng thời tham gia đóng góp nhiều ý kiến quan trọng để hoàn thiện dự án Luật.

Xác định rõ cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành trong quản lý an toàn thực phẩm

Đóng góp ý kiến tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đánh giá dự thảo đã bổ sung nhiều quy định phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước và kỳ vọng của Nhân dân. Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý lĩnh vực nông nghiệp, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ một số nội dung nhằm bảo đảm tính đồng bộ, hiệu quả và khả thi trong tổ chức thực hiện.

Trong đó, đại biểu đồng tình với phương án giao Bộ Y tế chủ trì quản lý Nhà nước về an toàn thực phẩm, nhưng nhấn mạnh việc chủ trì không đồng nghĩa với tập trung toàn bộ trách nhiệm vào một Bộ. Đại biểu cho rằng, quản lý an toàn thực phẩm liên quan đến nhiều lĩnh vực, từ chăn nuôi, trồng trọt, sơ chế, bảo quản đến lưu thông, xuất, nhập khẩu hàng hóa và bảo đảm an ninh, trật tự. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương, Bộ Công an cùng các cơ quan liên quan cần được phân công trách nhiệm cụ thể, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, xuyên suốt.

Đặc biệt, trong chuỗi cung ứng thực phẩm từ trang trại đến bàn ăn, các khâu trung gian như sơ chế, bảo quản và vận chuyển cần được kiểm soát đầy đủ. Đại biểu dẫn chứng, nhiều mặt hàng nông sản xuất khẩu có giá trị hàng tỉ USD như sầu riêng, chuối cần sử dụng chất bảo quản phù hợp và được thị trường nhập khẩu chấp nhận.

Tuy nhiên, theo danh mục chất bảo quản được phép sử dụng tại Việt Nam do Bộ Nông nghiệp công bố trước đây, mới chỉ có 2 loại, trong khi nhu cầu bảo quản nông sản rất đa dạng. Điều này đặt ra bất cập trong quản lý, khi một số chất cần thiết cho bảo quản nông sản xuất khẩu chưa được cập nhật vào danh mục được phép sử dụng.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị rà soát, bổ sung và hoàn thiện danh mục các chất bảo quản, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn sản xuất, chế biến và xuất khẩu, kiểm soát chặt chẽ điều kiện sử dụng, liều lượng và mức độ an toàn.

Về phân cấp quản lý, đại biểu thống nhất với quan điểm cần phát huy vai trò của chính quyền cấp xã trong kiểm soát các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, hộ kinh doanh thủ công. Tuy nhiên, muốn thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này phải bố trí nhân lực tương xứng. Đại biểu nhấn mạnh, dù đẩy mạnh chuyển đổi số đến đâu, nếu thiếu đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện thì hệ thống quản lý cũng khó vận hành hiệu quả.

Kiểm soát nguyên liệu thực phẩm ngay từ khâu nhập khẩu và xuyên suốt quá trình sử dụng, chế biến

Liên quan đến kiểm soát nguyên liệu thực phẩm ngay từ khâu nhập khẩu và xuyên suốt quá trình sử dụng, chế biến, đại biểu cho rằng, quản lý an toàn thực phẩm không thể chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng mà phải kiểm soát toàn bộ chuỗi, từ nguồn nguyên liệu đầu vào đến quá trình chế biến và tiêu thụ.

Dẫn chứng thực tế tại tỉnh Tây Ninh, đại biểu cho biết có doanh nghiệp quy mô lớn muốn xuất khẩu trứng gà sang Singapore nhưng dù phía đối tác đã 3 lần trực tiếp đến kiểm tra trang trại, đến nay vẫn chưa được cấp phép. Điều này cho thấy yêu cầu kiểm soát của thị trường nhập khẩu rất chặt chẽ, không chỉ dừng lại ở sản phẩm mà còn truy xuất đến tận cơ sở chăn nuôi.

Trong khi đó, đối với hàng hóa nhập khẩu vào Việt Nam, công tác kiểm soát cần được thực hiện tương xứng và chặt chẽ hơn. Đại biểu lưu ý tình trạng một số sản phẩm ở nước ngoài được quy định là thức ăn chăn nuôi nhưng khi nhập khẩu vào Việt Nam lại được sử dụng làm thực phẩm, hoặc hàng hóa vốn là thực phẩm nhưng phải tuân thủ quy trình quản lý riêng. Đáng chú ý, cơ quan Công an từng phát hiện doanh nghiệp nhập khẩu dầu thực vật dành cho gia súc nhưng sau đó lại sử dụng cho người.

Đại biểu cũng dẫn chứng số liệu Hải quan công bố, Việt Nam chi hơn 700 triệu USD nhập khẩu thịt trâu, bò từ Ấn Độ, chủ yếu là thịt trâu. Tuy nhiên, việc tiêu thụ lượng thịt này trên thị trường trong nước chưa được kiểm soát, nhận diện và truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Đại biểu đặt vấn đề về nguy cơ thịt trâu bị đưa ra thị trường dưới danh nghĩa thịt bò, làm ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và tính minh bạch của thị trường.

Từ những dẫn chứng trên, đại biểu đề nghị cơ quan có thẩm quyền cấp phép nhập khẩu phải đồng thời chịu trách nhiệm quản lý, giám sát quá trình sử dụng và lưu thông hàng hóa sau nhập khẩu. Việc truy xuất nguồn gốc, kiểm soát mục đích sử dụng và ghi nhãn phải được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm người tiêu dùng được biết chính xác loại thực phẩm mình sử dụng, nhất là đối với những sản phẩm có giá trị và mức giá khác nhau.

Đổi mới phương thức kiểm tra, kiểm dịch đối với hàng hóa tươi sống xuất, nhập khẩu

Đại biểu Nguyễn Đình Xuân cho rằng, đặc thù của nông sản là thời gian bảo quản ngắn, dễ hư hỏng nên phương thức kiểm tra cần linh hoạt, phù hợp với từng nhóm sản phẩm và mục đích sử dụng. Trong đó, cần phân biệt rõ thực phẩm có thể sử dụng trực tiếp với nguyên liệu phục vụ chế biến. Đối với thực phẩm ăn ngay, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát an toàn phải được đặt ở mức nghiêm ngặt. Trong khi đó, một số mặt hàng như củ khoai mì tươi, hạt lúa vẫn phải trải qua nhiều công đoạn chế biến mới trở thành thực phẩm hoàn chỉnh. Việc áp dụng cùng một quy trình kiểm tra đối với tất cả các nhóm hàng có thể gây khó khăn, kéo dài thời gian thông quan và ảnh hưởng đến chất lượng nông sản.

Đại biểu dẫn chứng, việc kiểm tra an toàn thực phẩm đối với củ khoai mì tươi ngay tại cửa khẩu gặp nhiều khó khăn do sản phẩm còn lẫn đất, cát và chưa qua sơ chế. Do đó, cần xây dựng cơ chế kiểm tra riêng đối với nguyên liệu phục vụ chế biến, nghiên cứu áp dụng phương pháp kiểm tra nhanh đối với hàng tươi sống, vừa bảo đảm yêu cầu an toàn, vừa đáp ứng đặc thù bảo quản và lưu thông hàng hóa.

Tăng cường hậu kiểm theo mức độ rủi ro và rút ngắn thời gian thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn

Đại biểu thống nhất với ý kiến của các đại biểu trước đó về việc không nên thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm theo cách thức cứng nhắc, chỉ kiểm tra định kỳ mỗi năm một lần và thông báo trước nhiều ngày. Cách làm này dễ khiến các cơ sở đối phó, không phản ánh đúng tình hình chấp hành trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế.

Thay vào đó, cần kết hợp kiểm tra định kỳ với kiểm tra đột xuất trên cơ sở đánh giá nguy cơ. Những cơ sở, ngành hàng có mức độ rủi ro cao cần được tăng tần suất kiểm tra, phải có cơ chế lựa chọn ngẫu nhiên với xác suất phù hợp để hạn chế tiêu cực, ngăn ngừa tình trạng đối phó và kịp thời phát hiện vi phạm.

Đặc biệt, đối với thực phẩm có nguy cơ gây mất an toàn, việc cảnh báo và thu hồi sản phẩm phải được thực hiện với tốc độ nhanh nhất. Đại biểu nhấn mạnh, tại một số quốc gia, thời gian thu hồi thực phẩm nguy cơ cao được tính bằng phút chứ không phải 24 giờ hay nhiều ngày, bởi chỉ cần chậm trễ, người tiêu dùng có thể đã sử dụng sản phẩm và những hậu quả đối với sức khỏe không thể khắc phục.

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm thông báo, cảnh báo và tổ chức thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn; trong đó, cần giao cơ sở sản xuất, chế biến giữ vai trò chủ trì thực hiện thu hồi, bởi đây là đơn vị nắm rõ số lượng, chủng loại và các lô sản phẩm đã được đưa ra thị trường. Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm giám sát, đôn đốc và bảo đảm việc thu hồi được triển khai kịp thời, triệt để./.