Thúc đẩy hợp tác giáo dục số vì sự phát triển của trẻ em
Tham gia chuyên đề có đại diện các đơn vị thuộc Bộ GDĐT, UNICEF, các tổ chức quốc tế, chuyên gia giáo dục, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và đối tác phát triển.
Quang cảnh chuyên đề
Các nội dung trao đổi hướng tới sử dụng công nghệ để giải quyết những vấn đề thực tiễn của giáo dục, nâng cao chất lượng dạy học và bảo đảm trẻ em được phát triển năng lực trong môi trường số.
Giúp học sinh hiểu về AI, sử dụng AI để tăng năng lực học tập
Chia sẻ tại chuyên đề, GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục, Bộ GDĐT, cho rằng câu hỏi hiện nay đã chuyển từ “có nên cấm AI hay không” sang “sử dụng AI như thế nào”. Trẻ em đang sống trong thế giới số, vì vậy cần được trang bị hiểu biết để tiếp cận công nghệ an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.
Theo Viện trưởng Lê Anh Vinh, giáo dục AI từ sớm xuất phát từ ba yêu cầu: giúp trẻ hiểu thế giới công nghệ; tạo cơ hội đổi mới việc dạy và học; chuẩn bị nguồn nhân lực có năng lực công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
“Giáo dục AI trước hết giúp trẻ hiểu công nghệ đang hiện diện quanh mình và biết cách ứng xử phù hợp”, Viện trưởng nhấn mạnh.
Đồng thời, một vấn đề cần được phân biệt là sử dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả công việc và sử dụng công nghệ trong học tập. Với công việc, AI có thể giúp tiết kiệm thời gian, hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn. Nhưng học tập là quá trình hình thành hiểu biết và năng lực; có được đáp án nhanh chưa đồng nghĩa với học tốt hơn.
Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục Lê Anh Vinh trao đổi tại chuyên đề
Vì vậy, khi AI có thể tạo ra bài viết, bài trình bày hoặc đáp án, nhà trường cần quan tâm hơn đến quá trình học sinh suy nghĩ, thực hiện nhiệm vụ và thể hiện năng lực. Công cụ tốt hơn có thể giúp chuẩn bị giáo án hoặc trả bài nhanh hơn, nhưng hiệu quả học tập còn phụ thuộc vào phương pháp sư phạm.
Giới thiệu các hoạt động đã triển khai với sự đồng hành của UNICEF, Viện trưởng Lê Anh Vinh cho biết, từ năm 2024, các công việc nghiên cứu, khảo sát, xây dựng hướng dẫn và thí điểm giáo dục AI đã được thực hiện. Nội dung giáo dục AI cho học sinh tập trung vào bốn lĩnh vực: tư duy lấy con người làm trung tâm; đạo đức AI; kỹ thuật và ứng dụng AI; thiết kế hệ thống AI.
Trong đó, hiểu biết về đạo đức, an toàn và trách nhiệm cần được phát triển phù hợp với từng độ tuổi. Học sinh cũng cần hiểu nguyên lý vận hành của công nghệ, thay vì chỉ biết sử dụng một ứng dụng cụ thể.
Theo Viện trưởng, triển khai AI trong nhà trường phải xuất phát từ phương pháp sư phạm và những bài toán của giáo dục; cụ thể hóa khung nội dung thành bài học, đồng thời bảo đảm điều kiện thực tế. Điều cần đánh giá là năng lực học sinh đạt được, thay vì chỉ nhìn vào sản phẩm các em tạo ra.
Công nghệ phải giúp trẻ học tốt hơn, giáo viên được hỗ trợ tốt hơn
Tham gia trực tuyến, ông Frank Van Cappelle, Trưởng nhóm Trung tâm đổi mới học tập toàn cầu, UNICEF, cho rằng đầu tư vào công nghệ giáo dục cần được đánh giá bằng tác động thực tế đối với việc học.
Ông Frank Van Cappelle, Trưởng nhóm Trung tâm đổi mới học tập toàn cầu, UNICEF, trao đổi trực tuyến
Theo ông, chuyển bài giảng thành video, bài kiểm tra thành bài kiểm tra số hay bài tập trong vở thành bài tập trên thiết bị chưa chắc cải thiện kết quả học tập. Công nghệ cần được sử dụng để giải quyết những khó khăn cụ thể của giáo dục, vào đúng thời điểm và cho đúng mục đích.
Trong chiến lược giáo dục số của UNICEF, giáo viên được đặt ở vị trí trọng tâm. Bên cạnh hạ tầng tối thiểu, cần ưu tiên nguồn lực để hỗ trợ giáo viên, tăng cường năng lực và bảo đảm họ có tiếng nói trong quá trình thiết kế giải pháp.
Ông Frank giới thiệu ba hướng ứng dụng AI: củng cố hệ thống giáo dục, hỗ trợ giáo viên và hỗ trợ trẻ em sử dụng công nghệ. Ở cấp độ hệ thống, AI có thể hỗ trợ vận hành, giám sát, cảnh báo sớm nguy cơ bỏ học, chuyển đổi nội dung để trẻ em khuyết tật tiếp cận được hoặc cung cấp học liệu bằng nhiều ngôn ngữ.
Với giáo viên, các công cụ phải được thiết kế phù hợp với nhu cầu, bối cảnh và điều kiện nguồn lực, có sự tham gia của chính người sử dụng. Với trẻ em, UNICEF khuyến nghị tiếp cận AI thông qua công cụ được thiết kế riêng cho giáo dục, có giới hạn và cơ chế kiểm soát phù hợp. Công cụ cần hướng dẫn học sinh học, thay vì chỉ đưa ra đáp án.
Đại biểu trao đổi tại chuyên đề
Đại diện UNICEF cũng nhấn mạnh yêu cầu lựa chọn công nghệ dựa trên bằng chứng. Ông đồng thời lưu ý, AI cần hỗ trợ quyền chủ động chuyên môn của giáo viên. Nếu giao toàn bộ việc đánh giá cho AI, giáo viên có thể mất đi cơ hội hiểu rõ học sinh. Việc mở rộng ứng dụng công nghệ cũng cần chiến lược ở cấp độ hệ thống, nguồn tài chính bền vững và khả năng tiếp cận những nhóm trẻ em thiệt thòi.
Xây dựng môi trường giáo dục số an toàn, công bằng cho trẻ em
Chia sẻ về xây dựng môi trường cho trẻ phát triển trong thời đại AI, ông Hà Duy Bình, Trưởng ban hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh công nghệ cần đồng hành với trẻ, trong sự gắn kết với gia đình, nhà trường và giáo viên.
Ông Hà Duy Bình, Trưởng ban hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi số Thành phố Hồ Chí Minh, trao đổi tại chuyên đề
Theo ông, cùng với giao tiếp, hợp tác, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và sáng tạo, trẻ cần được phát triển tư duy máy tính. Năng lực này không chỉ là học lập trình, mà còn giúp trẻ tìm cách giải quyết vấn đề, cải tiến sản phẩm và vận dụng công nghệ trong thực tiễn.
Khi sử dụng AI, trẻ cần được hướng dẫn kiểm chứng thông tin, tự đánh giá và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Công nghệ cần hỗ trợ, không làm thay quá trình suy nghĩ, diễn đạt, trải nghiệm và kết nối của trẻ với những người xung quanh.
Bà Tara O'Connell, Trưởng Chương trình Giáo dục của UNICEF tại Việt Nam, trao đổi tại chuyên đề
Ông cũng đề cao vai trò của giáo viên trong động viên, tạo động lực, truyền cảm hứng và sự đồng hành của cha mẹ. Các hoạt động STEM xuất phát từ tình huống thực tiễn là một cách giúp học sinh học qua trải nghiệm, hợp tác và giải quyết vấn đề.
Trong phần tọa đàm “Cùng nhau xây dựng tương lai: Quan hệ đối tác quốc tế về chuyển đổi số cho mọi trẻ em”, các đại biểu cũng trao đổi về bảo đảm an toàn trực tuyến; thiết kế học liệu, công cụ phù hợp với độ tuổi, nhu cầu và điều kiện tiếp cận của người học, đặc biệt là trẻ em khuyết tật, trẻ có nhu cầu đặc biệt và trẻ em ở địa bàn khó khăn.
Đại biểu dự chuyên đề
Các ý kiến đồng thời đề cập ưu tiên đầu tư, tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và tổ chức phát triển để xây dựng hệ sinh thái giáo dục số lấy học sinh, giáo viên làm trung tâm. Trong đó, công bằng và hòa nhập cần được tính đến ngay từ khâu thiết kế giải pháp, hướng tới mở rộng cơ hội học tập, phát triển kỹ năng số và không để trẻ em nào bị bỏ lại phía sau.
