Kiểm soát ô nhiễm không khí bằng nhiều giải pháp đồng bộ, liên vùng

Chiều 8/1, tại họp báo Chính phủ thường kỳ, phóng viên đặt câu hỏi về tình trạng ô nhiễm không khí của nước ta và nhất là ở một số thành phố lớn, trong đó có Hà Nội và đề nghị cho biết các giải pháp mang tính cấp bách trước mắt và lâu dài nhằm hạn chế tình trạng trên.

Nguyên nhân đan xen giữa yếu tố thời tiết và phát thải

Theo Thứ trưởng Phùng Đức Tiến, trong năm 2025, ô nhiễm bụi mịn PM2.5 tiếp tục là vấn đề môi trường trọng tâm cần tập trung giải quyết, nhất là tại Hà Nội và khu vực kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Trong 9 tháng đầu năm, chất lượng không khí cơ bản được duy trì ở mức trung bình đến tốt. Tuy nhiên, từ tháng 10 đến tháng 12, ô nhiễm gia tăng mạnh theo quy luật mùa vụ.

"Đỉnh điểm là ngày 12/12/2025, chỉ số chất lượng không khí (AQI) trung bình ngày tại Hà Nội đã lên tới 264, mức rất xấu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Một điểm đáng lưu ý, theo theo dõi của cơ quan chuyên môn, quy luật ô nhiễm trong ngày đã có sự thay đổi. Không chỉ tập trung vào ban đêm và sáng sớm (thời điểm nghịch nhiệt diễn ra mạnh) mà ô nhiễm không khí còn gia tăng rõ rệt trong các khung giờ cao điểm từ 9 - 11 giờ và 15 - 17 giờ, gắn với hoạt động giao thông và sản xuất tăng cao.

Phân tích nguyên nhân, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết, về khách quan, hình thái thời tiết vào cuối tháng 11, đầu tháng 12 năm nay bất lợi hơn trung bình nhiều năm, với hiện tượng sương mù dày, nghịch nhiệt kéo dài, làm hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm.

Về chủ quan, nguồn phát thải từ giao thông tăng mạnh vào dịp cuối năm; nhiều công trình xây dựng, mở rộng đường, lát vỉa hè chưa thực hiện đầy đủ biện pháp che chắn, phun ẩm; tình trạng đốt rác, đốt phụ phẩm nông nghiệp tự phát; cùng với nguồn thải từ các làng nghề và hoạt động công nghiệp vẫn là những tác nhân chính làm gia tăng ô nhiễm.

Triển khai quyết liệt các giải pháp cấp bách

Trước tình hình đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã và đang phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương triển khai nhiều biện pháp cấp bách.

Theo Thứ trưởng, thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, từ tháng 9/2025, Cục Môi trường đã thiết lập cơ chế giám sát và báo cáo tiến độ kiểm soát ô nhiễm không khí hằng tuần. Định kỳ trước 11 giờ thứ Sáu mỗi tuần, Bộ tổng hợp số liệu, đánh giá tình hình và báo cáo Thủ tướng. Đến nay, đã hoàn thành 10 báo cáo tuần.

Song song với đó, mạng lưới quan trắc được tăng cường thông qua lắp đặt các thiết bị cảm biến đo nhanh tại Hà Nội và các tỉnh lân cận; cung cấp thông tin dự báo, cảnh báo sớm trước 2–3 ngày trên các phương tiện truyền thông như Đài Truyền hình Việt Nam để người dân chủ động phòng ngừa. Bộ cũng ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) để giám sát các hoạt động đốt mở, đốt rơm rạ.

Đặc biệt, trong đợt cao điểm cuối tháng 11, khi dự báo xuất hiện nghịch nhiệt và nguy cơ ô nhiễm gia tăng, Bộ đã ban hành hỏa tốc hai công văn yêu cầu các địa phương kích hoạt ngay các biện pháp khẩn cấp như tăng cường rửa đường, kiểm soát 100% công trình xây dựng, nghiêm cấm đốt mở. Đồng thời, Bộ cũng đề nghị các bộ, ngành và các tập đoàn lớn rà soát hoạt động, khuyến khích cắt giảm công suất trong những ngày chất lượng không khí ở mức xấu.

Về lâu dài, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng kế hoạch triển khai Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045, theo tinh thần "6 rõ".

Trọng tâm là nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường không khí; triển khai hiệu quả hoạt động của Ban Chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí, trong đó đặc biệt chú trọng xây dựng quy chế phối hợp liên vùng, liên tỉnh, nhất là giữa Hà Nội và các tỉnh lân cận. Bộ cũng đang hoàn thiện dự thảo lộ trình và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy.

Ở cấp địa phương và cộng đồng, Bộ sẽ tiếp tục hỗ trợ Hà Nội, TP Hồ Chí Minh thí điểm "vùng phát thải thấp", thúc đẩy chuyển đổi phương tiện giao thông xanh; tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm tiếp nhận công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống dự báo, cảnh báo sớm.

"Kiểm soát ô nhiễm không khí là bài toán khó, phức tạp, không thể giải quyết trong ngày một ngày hai. Điều quan trọng là phải kiên trì, đồng bộ, có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân", Thứ trưởng Phùng Đức Tiến nhấn mạnh.