Quy định mới về chỉ tiêu an toàn tài chính, siết quản trị rủi ro đối với tổ chức kinh doanh chứng khoán

Bộ Tài chính vừa ban hành Thông tư hợp nhất quy định chỉ tiêu an toàn tài chính và biện pháp xử lý đối với tổ chức kinh doanh chứng khoán, trên cơ sở hợp nhất Thông tư số 91/2020/TT-BTC và Thông tư số 102/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 91. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 15/12/2025, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý về giám sát an toàn tài chính, qua đó tăng cường kỷ luật, kỷ cương thị trường và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của các tổ chức trung gian trên thị trường chứng khoán.

Ảnh minh hoạ

Theo quy định, Thông tư được áp dụng đối với các công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, chi nhánh công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ nước ngoài tại Việt Nam, cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Trên cơ sở kế thừa và cập nhật các quy định hiện hành, Thông tư tập trung làm rõ phương pháp xác định các chỉ tiêu an toàn tài chính, chế độ báo cáo tỷ lệ an toàn tài chính, cũng như các biện pháp xử lý trong trường hợp tổ chức kinh doanh chứng khoán không đáp ứng yêu cầu theo quy định, nhằm nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan quản lý nhà nước và bảo đảm an toàn hệ thống.

Trọng tâm của Thông tư là việc xác định và quản lý vốn khả dụng – chỉ tiêu phản ánh trực tiếp năng lực tài chính của tổ chức kinh doanh chứng khoán. Theo đó, vốn khả dụng được xác định là phần vốn chủ sở hữu có thể chuyển đổi thành tiền trong vòng 90 ngày, sau khi điều chỉnh các khoản giảm trừ và tăng thêm theo nguyên tắc thận trọng. Trên cơ sở vốn khả dụng và tổng giá trị rủi ro, tỷ lệ vốn khả dụng được xác định là chỉ tiêu then chốt để đánh giá mức độ an toàn tài chính của doanh nghiệp. Đáng chú ý, Thông tư tiếp tục sử dụng mốc 180% làm ngưỡng quan trọng trong quản lý an toàn tài chính, theo đó tổ chức kinh doanh chứng khoán chỉ được mua lại trái phiếu chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi hoặc thanh toán trước hạn các khoản nợ đã được tính bổ sung vào vốn khả dụng khi tỷ lệ này sau giao dịch không thấp hơn 180%. Trường hợp không đáp ứng, tổ chức buộc phải có nguồn vốn mới bổ sung để duy trì mức an toàn theo quy định.

Để bảo đảm việc xác định vốn khả dụng phản ánh đúng thực chất năng lực tài chính, Thông tư đồng thời làm rõ các khoản phải giảm trừ khỏi vốn khả dụng. Theo đó, giá trị các khoản ký quỹ, tài sản bảo đảm cho nghĩa vụ tài chính có thời hạn còn lại trên 90 ngày, các khoản phải thu, tạm ứng dài hạn và tài sản kém thanh khoản đều phải được xem xét giảm trừ theo nguyên tắc thận trọng, lấy giá trị nhỏ nhất giữa giá trị thị trường, giá trị sổ sách và giá trị nghĩa vụ còn lại. Quy định này nhằm hạn chế việc ghi nhận các tài sản có tính thanh khoản thấp hoặc tiềm ẩn rủi ro cao vào năng lực tài chính của doanh nghiệp.

Song song với việc hoàn thiện chỉ tiêu vốn khả dụng, Thông tư hợp nhất cũng cập nhật phương pháp xác định rủi ro hoạt động theo hướng sát thực tiễn hơn, phản ánh đầy đủ hơn mức độ rủi ro phát sinh trong quá trình hoạt động của các tổ chức kinh doanh chứng khoán. Theo đó, rủi ro hoạt động được xác định là giá trị lớn nhất giữa 25% chi phí để tính rủi ro hoạt động trong 12 tháng liền kề và 20% vốn điều lệ tối thiểu đối với các nghiệp vụ kinh doanh theo quy định pháp luật. Đối với tổ chức kinh doanh chứng khoán hoạt động dưới một năm, rủi ro hoạt động được xác định là giá trị lớn nhất giữa ba lần chi phí rủi ro hoạt động bình quân tháng và 20% vốn điều lệ tối thiểu. Đáng lưu ý, Thông tư số 102/2025/TT-BTC đã thống nhất thay thế thuật ngữ “chi phí duy trì hoạt động” bằng “chi phí để tính rủi ro hoạt động”, qua đó làm rõ hơn bản chất quản lý rủi ro và tiệm cận cách tiếp cận quản trị an toàn tài chính hiện đại.

Trên cơ sở đó, các quy định về rủi ro thị trường và rủi ro thanh toán tiếp tục được hoàn thiện theo hướng kiểm soát chặt chẽ hơn rủi ro tập trung. Thông tư bổ sung cơ chế điều chỉnh tăng giá trị rủi ro khi tổ chức kinh doanh chứng khoán có mức độ tập trung cao vào một tài sản hoặc một đối tác, với mức tăng tương ứng 10%, 20% hoặc 30% tùy theo tỷ lệ giá trị đầu tư hoặc cho vay so với vốn chủ sở hữu. Cách tiếp cận này nhằm tăng khả năng chống chịu của các tổ chức trung gian trước biến động của thị trường và rủi ro phát sinh từ đối tác.

Để bảo đảm các quy định được thực thi hiệu quả, Thông tư cũng quy định rõ trách nhiệm của tổ chức kinh doanh chứng khoán trong việc tự tính toán và chịu trách nhiệm về tính chính xác của các chỉ tiêu an toàn tài chính, đồng thời yêu cầu thiết lập hệ thống thông tin và kiểm soát nội bộ phục vụ việc lập, soát xét và kiểm toán báo cáo. Theo đó, báo cáo tỷ lệ an toàn tài chính tại thời điểm ngày 30/6 hằng năm phải được soát xét, trong khi báo cáo tại thời điểm ngày 31/12 và các báo cáo phục vụ việc đưa tổ chức ra khỏi tình trạng cảnh báo, kiểm soát hoặc kiểm soát đặc biệt phải được kiểm toán bởi tổ chức kiểm toán được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chấp thuận.

Việc ban hành Thông tư hợp nhất cùng các nội dung sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 102/2025/TT-BTC cho thấy định hướng xuyên suốt của Bộ Tài chính trong việc tăng cường kỷ luật tài chính, nâng cao chuẩn mực an toàn và quản trị rủi ro, qua đó góp phần xây dựng thị trường chứng khoán Việt Nam vận hành an toàn, minh bạch và phát triển bền vững.

Lam Anh