Đóng tàu Việt cần cú hích để vươn khơi…
Tập trung đơn hàng xuất khẩu
Những ngày tháng 10, tại Công ty Đóng tàu Phà Rừng, nhà máy như một đại công xưởng với tiếng máy cắt, máy hàn, máy mài vang khắp nơi. Trên triền, con tàu chở dầu, hóa chất 13.000 DWT (tương đương 13.000 tấn) đang được công nhân tập trung thi công.
Tàu dịch vụ điện gió do Công ty Đóng tàu Hạ Long đóng mới (Ảnh đơn vị cung cấp).
Ông Vũ Hữu Chiến, Tổng giám đốc cho biết, đây là một trong series 10 tàu chở dầu, hóa chất 13.000 DWT mà nhà máy triển khai cho chủ tàu Hàn Quốc từ quý III/2023. Cùng với series này, công ty đã ký hợp đồng và bản ghi nhớ thi công series 10 tàu chở dầu, hóa chất 6.500 DWT cho đối tác Hàn Quốc, bảo đảm việc làm đến năm 2030.
Đáng chú ý, đây là dòng tàu Handysize có thể chở cả dầu và hóa chất, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật cao, nhất là về bảo vệ môi trường và ngăn ngừa nguy cơ rò rỉ. Giá trị nhân công của mỗi tàu 13.000 DWT khoảng 7 triệu USD, trong tổng giá trị con tàu khoảng 28 triệu USD.
Tại Công ty Đóng tàu Nam Triệu, bên cạnh đóng mới hai tàu hàng 65.000 tấn, nhà máy đã thực hiện tàu hút bùn dung tích 2.300m³ cho đối tác IHC (Hà Lan); đóng tàu dầu 9.300m³ cho khách hàng trong nước, dòng tàu đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.
Trong khi đó, Công ty Đóng tàu Hạ Long nổi bật với dòng tàu dịch vụ công trình biển CSOV. Ông Trần Văn Mạnh, Tổng giám đốc cho biết, định hướng những năm tới là tập trung vào các dòng tàu xuất khẩu, đặc biệt là tàu dịch vụ có yêu cầu kỹ thuật cao.
Theo ông Mạnh, đơn hàng tại Hàn Quốc đã kín đến năm 2035, còn Trung Quốc đến năm 2030. Nhiều chủ tàu châu Âu và các thị trường khác cũng đang hướng tới Việt Nam để tìm kiếm năng lực đóng tàu nhỏ và tàu dịch vụ phù hợp.
Hợp tác quốc tế tại Hạ Long không chỉ dừng ở việc nhận thiết kế và tổ chức thi công. Với dòng tàu CSOV đóng cho đối tác Damen, nhà máy được hỗ trợ về kiểm soát an toàn, quy trình kiểm tra, xử lý vấn đề phát sinh và quản trị sản xuất.
Giá trị cao không chỉ nằm ở doanh thu
Theo lãnh đạo Công ty Đóng tàu Hạ Long, đơn giá của một số dòng tàu xuất khẩu có thể cao hơn đáng kể so với sản phẩm đóng cho thị trường trong nước. Chẳng hạn, một số đơn hàng nội địa có đơn giá nhân công khoảng 20.000 đồng/kg thép, trong khi tàu xuất khẩu có thể đạt 3 USD/kg hoặc hơn, tương đương khoảng 80.000 - 90.000 đồng/kg.
Đơn hàng giá trị cao đang mở ra cơ hội để ngành đóng tàu Việt Nam nâng tầm năng lực. Nhưng để cơ hội ấy trở thành bước chuyển thực chất, cần sự đồng hành của Nhà nước bằng cơ chế tín dụng, ưu đãi đầu tư và chính sách phát triển công nghiệp phụ trợ, giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm để tiến sâu hơn vào thị trường quốc tế.
TS Bùi Thiên Thu
Tuy nhiên, giá trị cao cũng đi kèm yêu cầu nghiêm ngặt hơn về kỹ thuật, chất lượng, an toàn và tiến độ, đồng thời cần nhiều nhân công hơn. Vì vậy, hiệu quả không chỉ được đánh giá qua đơn giá mà còn ở khả năng kiểm soát chi phí, nâng năng suất.
Với doanh nghiệp, các đơn hàng giá trị cao giúp duy trì việc làm ổn định, tạo điều kiện đầu tư máy móc, cải thiện nhà xưởng và nâng cao chế độ cho người lao động. Tại Phà Rừng, doanh thu giai đoạn 2021 - 2025 tăng trưởng bình quân 14% mỗi năm. Nam Triệu có việc làm đến năm 2028, trong khi Hạ Long đảm bảo việc làm đến năm 2030. Lợi ích quan trọng khác là cơ hội tiếp nhận công nghệ và phương thức quản trị hiện đại.
Uy tín sản phẩm còn giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường. Điển hình, sau khi du thuyền Emerald Azzurra 110m được đóng cho Tập đoàn Scenic Tour, một số khách hàng tại Singapore và các thị trường khác đã chủ động liên hệ với Hạ Long.
Không những vậy, việc đảm nhận những dòng tàu phức tạp hơn giúp công nghiệp tàu thủy Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC), 8 doanh nghiệp đóng tàu trọng điểm của tổng công ty có năng lực đóng mới khoảng 1,23 triệu tấn/năm, sửa chữa khoảng 654.000 tấn/năm, với gần 10.000 lao động. SBIC cùng các doanh nghiệp liên doanh như Hyundai Việt Nam, Damen - Sông Cấm chiếm khoảng 65% năng lực đóng tàu quốc gia.
Cần cơ chế hỗ trợ đủ mạnh
Tuy nhiên, cơ hội thị trường chỉ có thể chuyển thành năng lực cạnh tranh bền vững nếu doanh nghiệp đủ nguồn lực đầu tư công nghệ, thiết bị và nhân lực.
Muốn sản xuất các dòng tàu hiện đại, doanh nghiệp phải đầu tư thiết bị, đổi mới quy trình, ứng dụng công nghệ số và đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh. Trong khi đó, nhiều nhà máy còn hạn chế về vốn, máy móc lạc hậu và chưa đủ điều kiện đầu tư đồng bộ.
Tại Phà Rừng, ông Vũ Hữu Chiến cho biết, thiết bị được sử dụng từ 10 - 20 năm trước đã bộc lộ hạn chế trước yêu cầu sản xuất mới. Doanh nghiệp đang nghiên cứu đầu tư công nghệ cắt laser, robot hàn và các giải pháp tự động hóa.
Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, một số nhà máy hiện mới chỉ có thể thay đổi từng công đoạn, đưa phần mềm quản lý vào từng khâu hoặc mua sắm nhỏ lẻ thiết bị, thay vì đầu tư dây chuyền đồng bộ.
TS Bùi Thiên Thu, Phó chủ tịch Thường trực Hội Cảng, Đường thủy, Thềm lục địa Việt Nam cho rằng, cần đưa công nghiệp tàu thủy và công nghiệp phụ trợ hàng hải vào danh mục ngành công nghiệp được đặc biệt ưu đãi đầu tư.
Đồng thời, xây dựng cơ chế riêng với các đòn bẩy đủ mạnh. Trọng tâm là gói tín dụng trung và dài hạn khoảng 10 - 15 năm với lãi suất ưu đãi ổn định, phục vụ đóng mới, nâng cấp cơ sở sản xuất và chuyển đổi sang các dòng tàu xanh.
Ông Thu cũng đề xuất đổi mới cơ chế thế chấp, cho phép doanh nghiệp sử dụng chính con tàu hình thành từ vốn vay hoặc hợp đồng đóng tàu, cho thuê tàu dài hạn làm tài sản bảo đảm, thay vì chủ yếu dựa vào bất động sản, đất đai. Cùng đó là ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với dự án phát triển năng lực đóng tàu và công nghiệp phụ trợ nội địa.
