Hà Nội hiện thực hóa Nghị quyết số 57-NQ/TƯ: Kiến tạo động lực phát triển mới từ khoa học và công nghệ
Đây cũng là cách Hà Nội cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV của Đảng và Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Bài 1: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tiễn
Nghị quyết số 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia không chỉ mở ra một hướng đi mới cho đất nước, mà còn đặt ra yêu cầu tái cấu trúc mô hình phát triển ở tầm chiến lược. Với vị thế và trách nhiệm của Thủ đô, Hà Nội không chỉ dừng lại ở việc triển khai Nghị quyết, mà còn chủ động thử nghiệm, kiến tạo và dẫn dắt một mô hình phát triển mới, dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Cuộc chuyển dịch của tư duy phát triển
Nghị quyết số 57-NQ/TƯ, được Bộ Chính trị ban hành ngày 22-12-2024, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy phát triển của đất nước. Lần đầu tiên, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là “đột phá quan trọng hàng đầu”, trở thành động lực chủ yếu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất và đổi mới phương thức quản trị quốc gia.
Điểm đặc biệt của Nghị quyết số 57-NQ/TƯ không chỉ nằm ở việc tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của khoa học và công nghệ, mà còn ở sự chuyển biến căn bản trong tư duy phát triển. Trước đây, khoa học và công nghệ thường được coi là lĩnh vực hỗ trợ, bổ trợ cho tăng trưởng; thì nay, với Nghị quyết số 57-NQ/TƯ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng mới. Nghị quyết không chỉ giải quyết những vấn đề trước mắt, mà còn chủ động kiến tạo tương lai, mở đường cho những mô hình sản xuất, quản trị và phát triển tiên tiến, đi trước cả những đòi hỏi đang hình thành của thực tiễn.
Tinh thần này xuyên suốt trong các chỉ đạo lớn của Tổng Bí thư Tô Lâm, từ bài viết về chuyển đổi số ngày 2-9-2024 đến các quan điểm được thể hiện trong dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, đó là: Không thể phát triển đất nước nếu không dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trong tầm nhìn Đại hội XIV của Đảng, Hà Nội được xác định là “đầu tàu tri thức”, trung tâm lớn về khoa học, công nghệ, giáo dục - đào tạo và đổi mới sáng tạo của cả nước. Vai trò này không chỉ là lợi thế mà còn là trách nhiệm nặng nề: Thủ đô phải đi trước, làm trước và thử nghiệm trước những mô hình mới, nhằm đóng góp thực tiễn cho quá trình hoàn thiện thể chế và mô hình phát triển chung của đất nước. Vì vậy, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TƯ tại Hà Nội không thể dừng lại ở mức độ thực hiện hành chính; mà phải được coi là một lựa chọn chiến lược dài hạn, gắn chặt với sứ mệnh dẫn dắt và định hướng tương lai.
Tinh thần tiên phong ấy tiếp tục được khẳng định rõ nét tại Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố Hà Nội, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là một trong những trụ cột phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới. Hà Nội không coi khoa học và công nghệ là lĩnh vực chuyên ngành, mà là nền tảng để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và chất lượng quản trị đô thị. Theo đó, thành phố đặt ra những mục tiêu cụ thể và tham vọng: Kinh tế số chiếm 40-50% GRDP vào năm 2030; chi cho khoa học và công nghệ trên 4% GRDP; đào tạo 50.000 nhân lực số mỗi năm; hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, kết nối viện - trường - doanh nghiệp; phát triển Khu công nghệ cao Hòa Lạc trở thành đô thị khoa học - công nghệ và cực tăng trưởng mới của Thủ đô.
Những mục tiêu này phản ánh sự chuyển dịch căn bản trong tư duy phát triển của Hà Nội: Từ tăng trưởng dựa trên mở rộng không gian, đầu tư và lao động, sang tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khoa học và công nghệ không còn là “đòn bẩy hỗ trợ”, mà trở thành “nền tảng cấu trúc” của tăng trưởng, gắn chặt với chuyển đổi số và kinh tế tri thức - hoàn toàn phù hợp với tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 57-NQ/TƯ.
Từ triển khai đến kiến tạo: Cách đi của Hà Nội
Ngay sau khi Nghị quyết 57-NQ/TƯ được ban hành, Hà Nội đã chủ động triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp, thể hiện quyết tâm chính trị cao và cách làm bài bản. Thành ủy Hà Nội thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TƯ (Ban Chỉ đạo 57 của Thành ủy) do đồng chí Bí thư Thành ủy làm Trưởng ban, bảo đảm sự lãnh đạo thống nhất, xuyên suốt; đồng thời ban hành các kế hoạch, chương trình hành động cụ thể hóa chủ trương của Trung ương.
Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của Hà Nội là: Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TƯ không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ chính trị, mà để xác lập mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô. Như Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc khẳng định, Nghị quyết số 57-NQ/TƯ là động lực chính để Hà Nội tạo đột phá chiến lược trong giai đoạn phát triển tiếp theo, với tinh thần “Hà Nội đã nói là làm - làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”.
Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, đột phá không đến từ việc triển khai nhiều chương trình hay đầu tư thêm những dự án rời rạc, mà nằm ở khả năng giải quyết những mâu thuẫn lớn trong phát triển hiện nay: Giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững; giữa tập trung nguồn lực và phân tán trong quản lý; giữa khát vọng đổi mới sáng tạo và năng lực hấp thụ của bộ máy cũng như xã hội. Vì vậy, Hà Nội đã lựa chọn một cách làm khó hơn: Đi trước để thử nghiệm, làm trước để kiểm chứng và sẵn sàng chịu trách nhiệm cho kết quả.
Một trong những lựa chọn chiến lược quan trọng nhất của Hà Nội là đột phá về thể chế. Thành phố chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”, coi thể chế là khâu mở đường cho đổi mới sáng tạo. HĐND thành phố đã thông qua 6 nghị quyết chuyên đề về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời hình thành các thiết chế nền tảng như: Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội, Sàn Giao dịch công nghệ, Quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), cùng các chính sách phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo... Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng, các chính sách này là các cấu phần của một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và dẫn dắt bằng thể chế cùng kỷ luật thực thi, chứ không thay thị trường làm thay.
Cùng với đột phá về thể chế, Hà Nội tập trung mạnh mẽ vào phát triển hạ tầng khoa học - công nghệ và hạ tầng số. Khu công nghệ cao Hòa Lạc được xác định là hạt nhân không gian của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Thủ đô, không chỉ là nơi tập trung các dự án công nghệ cao, mà còn là đô thị khoa học - đổi mới sáng tạo, gắn kết nghiên cứu, đào tạo, sản xuất và không gian sống. Theo quan điểm của lãnh đạo thành phố, đột phá không đến từ ưu đãi dàn trải, mà từ cách tổ chức không gian phát triển và mô hình quản trị phù hợp với chu kỳ công nghệ. Việc tái cấu trúc không gian xung quanh Hòa Lạc, kết hợp với các hạ tầng chiến lược như tuyến đường sắt đô thị số 5 Văn Cao - Hòa Lạc, được xem là công cụ tạo cực tăng trưởng mới, lan tỏa động lực phát triển ra toàn vùng Thủ đô.
Một điểm nhấn quan trọng là Hà Nội coi chuyển đổi số là phương thức quản trị đô thị mới. Thành phố chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ phản ứng sang chủ động, lấy dữ liệu làm nền tảng ra quyết định. Những mô hình như chính quyền số, đô thị thông minh, cải cách thủ tục hành chính theo hướng phi địa giới, hành chính di động… được triển khai không nhằm “trình diễn công nghệ”, mà để giải quyết những vấn đề thực tiễn của một đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, áp lực hạ tầng cao và yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp.
Sau một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TƯ, Hà Nội đã đạt được những kết quả bước đầu quan trọng: Thể chế ngày càng thông thoáng, hạ tầng số từng bước hoàn thiện, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang hình thành, năng lực quản trị và điều hành được nâng lên. Nhưng điều quan trọng hơn, như Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng nhấn mạnh, là sự chuyển biến nền tảng trong tư duy quản trị: Từ hỗ trợ phân tán sang tổ chức hệ sinh thái; từ quản lý hành chính sang kiến tạo không gian phát triển; từ làm theo quy trình sang đo lường bằng kết quả và tác động thực chất.
Có thể khẳng định, Hà Nội không chỉ triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TƯ, mà đang chuyển hóa tinh thần của Nghị quyết thành lựa chọn phát triển chiến lược của Thủ đô. Với tinh thần đi trước, làm trước, thử nghiệm trước, Hà Nội không chỉ tạo động lực phát triển cho chính mình, mà còn góp phần định hình những chuẩn mực mới cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của cả nước. Đây chính là cách Thủ đô hiện thực hóa sứ mệnh dẫn dắt trong kỷ nguyên phát triển mới.
(Còn nữa)
