Lào Cai: Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030

Ban Thường vụ Tỉnh ủy vừa ban hành Chỉ thị số 31-CT/TU về Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030. Theo đó, trong thời gian qua, công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng đối với người chấp hành xong án phạt tù, người được đặc xá (gọi chung là người chấp hành xong án phạt tù) trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã được các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, cơ quan, đơn vị, địa phương quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, từng bước đi vào nền nếp, đạt được nhiều kết quả quan trọng. Công tác quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ của hệ thống chính trị ở cơ sở gắn với vai trò của gia đình và cộng đồng dân cư đã góp phần giúp người chấp hành án hình sự tại cộng đồng và người chấp hành xong án phạt tù nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tích cực lao động, sản xuất, ổn định cuộc sống, tái hòa nhập cộng đồng; qua đó góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Tuy nhiên, công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số tồn tại, hạn chế: việc tuyên truyền, phổ biến, quán triệt pháp luật ở một số nơi chưa kịp thời, thường xuyên; công tác quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án hình sự tại cộng đồng có mặt còn hạn chế; sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và chính quyền cấp cơ sở trong quản lý, theo dõi người được tại ngoại, hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án có nơi chưa chặt chẽ; công tác tái hòa nhập cộng đồng, xây dựng và nhân rộng các mô hình, điển hình tiên tiến trong giúp đỡ người chấp hành xong án phạt tù chưa được quan tâm đúng mức; việc hỗ trợ vay vốn, học nghề, giải quyết việc làm hiệu quả còn hạn chế. Toàn tỉnh có 1.106 người đang chấp hành án hình sự tại cộng đồng và 3.252 người chấp hành xong án phạt tù thuộc diện quản lý, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng; trong đó vẫn còn một bộ phận gặp khó khăn về việc làm, thu nhập, điều kiện phát triển kinh tế, còn tâm lý mặc cảm, tự ti, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật, tái phạm tội nếu không được quản lý, giáo dục, giúp đỡ kịp thời, hiệu quả.

Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030, Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tỉnh tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt một số nhiệm vụ sau:

1. Tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng

- Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng; xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, gắn với bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Tăng cường vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện; lấy kết quả công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng làm một tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm.

- Cụ thể hóa các quy định thành chương trình, kế hoạch, đề án phù hợp với điều kiện thực tiễn của đơn vị, địa phương. Xác định rõ mục tiêu, chỉ tiêu (về quản lý, giáo dục, giảm phạm tội mới, tái phạm tội, có việc làm ổn định...), lộ trình thực hiện và phân công rõ trách nhiệm đến từng cơ quan, đơn vị, cá nhân liên quan. Đồng thời gắn công tác tái hòa nhập cộng đồng với các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, giải quyết việc làm, bảo đảm an sinh xã hội; tạo điều kiện thuận lợi để người chấp hành xong án phạt tù ổn định cuộc sống, hạn chế tái phạm tội.

- Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về thi hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên, lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục đối với người chấp hành án hình sự tại cộng đồng, người chấp hành xong án phạt tù và gia đình để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tích cực lao động, học tập, ổn định cuộc sống, hạn chế tái phạm tội.

- Chỉ đạo thiết lập và vận hành hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành giữa các lực lượng Công an, Quân đội, Tòa án, Viện Kiểm sát, các sở, ban, ngành, đoàn thể và chính quyền cơ sở; bảo đảm việc trao đổi, cập nhật thông tin về người chấp hành án hình sự tại cộng đồng và người chấp hành xong án phạt tù được kịp thời, đầy đủ, thống nhất, tránh bỏ sót, chồng chéo hoặc buông lỏng quản lý. Tổ chức thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý, giám sát, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành án hình sự tại cộng đồng và tái hòa nhập cộng đồng; phân công cán bộ trực tiếp theo dõi, giúp đỡ từng trường hợp; đồng thời phát huy vai trò phối hợp, chung sức của gia đình, cộng đồng dân cư và các tổ chức đoàn thể tại địa phương.

- Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của cấp ủy đảng đối với việc tổ chức thực hiện; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế, xử lý nghiêm các trường hợp thiếu trách nhiệm, buông lỏng lãnh đạo, quản lý. Định kỳ sơ kết, tổng kết, đánh giá toàn diện kết quả thực hiện; kịp thời biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích cao; đồng thời rút kinh nghiệm, đề ra giải pháp nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tiếp theo.

2. Nâng cao hiệu quả công tác quản lý, giám sát, giáo dục người chấp hành án hình sự tại cộng đồng

- Thường xuyên rà soát, thống kê, lập hồ sơ quản lý, giám sát, giáo dục đầy đủ, chính xác đối với người chấp hành án hình sự tại cộng đồng; cập nhật thường xuyên biến động về nhân thân, nơi cư trú, việc làm, tình trạng chấp hành nghĩa vụ để phục vụ công tác theo dõi, quản lý, giám sát, giáo dục. Thực hiện phân loại người chấp hành án hình sự tại cộng đồng theo tính chất, mức độ vi phạm, nguy cơ tái phạm và điều kiện hoàn cảnh cụ thể để áp dụng biện pháp quản lý, giám sát, giáo dục phù hợp; chú trọng các trường hợp có nguy cơ tái phạm cao, không có việc làm ổn định hoặc có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

- Kết hợp chặt chẽ giữa quản lý hành chính với giáo dục, cảm hóa, giúp đỡ tiến bộ; xây dựng kế hoạch giáo dục cá biệt đối với từng đối tượng, trong đó xác định rõ nội dung, biện pháp, thời gian và trách nhiệm thực hiện. Phát huy vai trò của gia đình, người thân, tổ dân phố, thôn, bản, các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tham gia giám sát, giáo dục, giúp đỡ người chấp hành án hình sự tại cộng đồng; xây dựng cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin thường xuyên giữa lực lượng chức năng và cộng đồng dân cư.

- Phân công rõ trách nhiệm cho các tổ chức, cá nhân được giao trực tiếp quản lý, giám sát, giúp đỡ từng trường hợp chấp hành án hình sự tại cộng đồng; tiến hành kiểm kê, điểm danh, kiểm diện định kỳ, đột xuất và nhận xét, báo cáo người chấp hành án hình sự tại cộng đồng theo quy định. Thường xuyên tổ chức kiểm tra, đánh giá việc chấp hành nghĩa vụ của người chấp hành án; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật; đồng thời biểu dương, ghi nhận những trường hợp có tiến bộ rõ rệt.

- Nâng cao năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ làm công tác thi hành án hình sự tại cộng đồng thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng quản lý, giáo dục, tư vấn tâm lý; bảo đảm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi người chấp hành án; xây dựng, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu, bảo đảm thông tin được cập nhật, liên thông, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.

3. Đẩy mạnh công tác tái hòa nhập cộng đồng cho người chấp hành xong án phạt tù

- Xây dựng và triển khai đồng bộ các chương trình, kế hoạch hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng; lồng ghép hiệu quả với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, giải quyết việc làm, đào tạo nghề tại địa phương.

- Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức xã hội về ý nghĩa của công tác tái hòa nhập cộng đồng; góp phần xóa bỏ định kiến, tạo sự đồng thuận trong xã hội. Tổ chức tư vấn tâm lý, hỗ trợ xã hội, giúp người chấp hành xong án phạt tù vượt qua mặc cảm, tự ti; nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, xây dựng lối sống lành mạnh, tích cực.

- Đẩy mạnh công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường lao động; phối hợp với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh để giới thiệu việc làm, tạo sinh kế ổn định cho người chấp hành xong án phạt tù. Tổ chức rà soát, lập danh sách, đánh giá nhu cầu tái hòa nhập cộng đồng của người chấp hành xong án phạt tù theo từng nhóm đối tượng (việc làm, học nghề, tâm lý, hoàn cảnh gia đình…), làm cơ sở xây dựng kế hoạch hỗ trợ phù hợp, sát thực tiễn.

- Quan tâm hỗ trợ giải quyết các vấn đề về cư trú, giấy tờ tùy thân, bảo hiểm y tế, học tập cho con em người tái hòa nhập cộng đồng, bảo đảm các điều kiện thiết yếu để ổn định cuộc sống và hòa nhập bền vững. Phát huy vai trò của gia đình, cộng đồng dân cư, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tiếp nhận, giúp đỡ, giám sát, tạo môi trường thân thiện, không kỳ thị, phân biệt đối xử.

- Tạo điều kiện thuận lợi để người chấp hành xong án phạt tù tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, các chính sách hỗ trợ sản xuất, kinh doanh; khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế hộ gia đình, tổ hợp tác, hợp tác xã có sự tham gia của đối tượng này. Đẩy mạnh triển khai thực hiện các chính sách về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù; tăng cường rà soát, hướng dẫn, tạo điều kiện để các trường hợp đủ điều kiện được tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi nhằm phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, ổn định cuộc sống, góp phần hạn chế tái phạm tội và bảo đảm an ninh trật tự tại địa phương.

- Xây dựng, duy trì và nhân rộng các mô hình hiệu quả về tái hòa nhập cộng đồng như: mô hình hỗ trợ việc làm, mô hình “cảm hóa, giáo dục tại cộng đồng”, mô hình doanh nghiệp đồng hành; kịp thời sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm và nhân rộng. Thường xuyên theo dõi, đánh giá kết quả tái hòa nhập của từng trường hợp; kịp thời phát hiện khó khăn, vướng mắc để có biện pháp hỗ trợ phù hợp; đồng thời biểu dương, khen thưởng những cá nhân có tiến bộ, tái hòa nhập tốt.