Mở đường cho nông thôn Lào Cai phát triển

Từ những tuyến đường đang được mở rộng, bê tông hóa ở các thôn, bản đến hơn 190 tỷ đồng nguồn lực Nhân dân đóng góp chỉ trong đợt cao điểm 30 ngày, phong trào phát triển giao thông nông thôn ở Lào Cai đang tạo nên một chuyển động rộng khắp, cho thấy sức mạnh của chủ trương đúng khi được Nhân dân đồng thuận, hưởng ứng; đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải chuyển mạnh từ khí thế phong trào sang tiến độ, chất lượng và hiệu quả thực chất, để mỗi con đường không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại hôm nay mà thực sự mở ra không gian phát triển mới cho mỗi thôn, bản, mỗi vùng quê.

Một con đường thuận lợi, có chất lượng tốt không chỉ giúp người dân đi lại an toàn mà còn đưa dịch vụ công đến gần dân hơn, đưa nông sản đến thị trường nhanh hơn, giúp trẻ em đến trường thuận lợi hơn và tạo thêm cơ hội phát triển cho mỗi thôn, bản. Vì thế, phát triển giao thông nông thôn phải là nhiệm vụ quan trọng, lâu dài, thường xuyên của các cấp ủy, chính quyền; mục tiêu kiên cố hóa giao thông chỉ có thể trở thành hiện thực bằng sự chung sức, đồng lòng và tham gia thực chất của người dân.

Với Lào Cai, làm đường chính là mở đường cho phát triển. Một tuyến đường được cứng hóa có thể rút ngắn khoảng cách từ vùng sản xuất đến thị trường; một tuyến đường được mở rộng có thể tạo điều kiện hình thành vùng hàng hóa tập trung; giao thông thuận lợi có thể làm thay đổi khả năng tiếp cận giáo dục, y tế, dịch vụ công, khoa học kỹ thuật của người dân. Xa hơn, khi những tuyến đường trong thôn, bản được kết nối với hệ thống giao thông chung, không gian phát triển của một địa bàn cũng được mở rộng, lợi thế về đất đai, sản xuất, du lịch, văn hóa có thêm điều kiện để chuyển hóa thành nguồn lực phát triển.

Đó là lý tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 80% đường giao thông nông thôn được nhựa hóa, bê tông hóa và phấn đấu đạt 100% trước năm 2040. Đây là mục tiêu lớn nếu đặt trong điều kiện một tỉnh miền núi có địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nhu cầu đầu tư rất lớn trong khi nguồn lực còn có hạn. Nhưng ý nghĩa của mục tiêu ấy không chỉ nằm ở số ki-lô-mét đường được cứng hóa. Quan trọng hơn là thông qua đầu tư giao thông để từng bước tạo dựng một hệ thống hạ tầng nông thôn đồng bộ hơn, kết nối tốt hơn, tạo nền tảng nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sống của người dân.

Đợt cao điểm 30 ngày xây dựng đường giao thông nông thôn từ ngày 22/8 đến 22/9/2026 có thể xem là một phép thử rõ nét đối với quyết tâm ấy. Chỉ trong một tháng, gần như toàn bộ các xã, phường trong tỉnh đã được huy động vào cuộc. Có 98/99 xã, phường tham gia báo cáo, đăng ký triển khai 651 công trình với tổng chiều dài 736,32 km, tổng mức đầu tư hơn 1.271 tỷ đồng; kế hoạch vốn được giao hơn 814 tỷ đồng. Đến hết đợt cao điểm, 496 công trình đã được phê duyệt báo cáo kinh tế - kỹ thuật, 365 công trình được khởi công; gần 296 km nền đường được thi công, 165,25 km mặt đường bê tông xi măng được kiên cố hóa, cùng hơn 1.803 m cống thoát nước và trên 21,6 km rãnh dọc được hoàn thành.

Quan trọng hơn, đợt cao điểm đã tạo được sự chuyển động từ tỉnh xuống cơ sở, đưa nhiệm vụ phát triển giao thông nông thôn từ nghị quyết, kế hoạch vào từng địa bàn, từng tuyến đường cụ thể. Nhiều nơi đã chứng minh rằng, khi cấp ủy, chính quyền quyết liệt, người đứng đầu trực tiếp vào cuộc, các khâu chuẩn bị đầu tư được triển khai đồng bộ thì dù khối lượng công việc lớn vẫn có thể tạo chuyển biến nhanh.

Điển hình, Mường Khương triển khai 12 công trình, hoàn thành 100% cả ba chỉ tiêu về phê duyệt, khởi công và giải ngân. Thác Bà có 11 công trình, hoàn thành 100% phê duyệt và khởi công, giải ngân đạt 98,6%. Bản Xèo đạt 95,7% giải ngân. Đáng chú ý, Bát Xát triển khai tới 21 công trình, được giao hơn 48,7 tỷ đồng - quy mô vốn lớn nhất trong các địa phương được thống kê - nhưng vẫn hoàn thành phê duyệt, khởi công toàn bộ công trình và giải ngân đạt 90,9%. Bảo Hà với 15 công trình cũng đạt tỷ lệ giải ngân 92,3%.

Nhưng kết quả 30 ngày cũng chỉ ra một thực tế khác cần nhìn thẳng. Cả ba mục tiêu của đợt cao điểm đều chưa hoàn thành. Tỷ lệ phê duyệt báo cáo kinh tế - kỹ thuật đạt 76,2%; tỷ lệ khởi công đạt 56,1%; giải ngân đạt 47,8%. Khi kết thúc đợt cao điểm vẫn còn 155 công trình chưa được phê duyệt và 286 công trình chưa khởi công. Sự chênh lệch giữa các địa phương còn khá lớn. Trong khi một số xã đạt trên 90%, thậm chí hoàn thành toàn bộ các mục tiêu thì vẫn có địa phương đã được bố trí vốn nhưng triển khai rất chậm.

Vì vậy, giai đoạn tiếp theo phải tập trung vào hoàn thành công trình, thay vì chỉ tăng thêm số lượng đầu việc. Tiến độ phải đi cùng chất lượng; giải ngân phải đi cùng khối lượng thực; hoàn thành công trình phải gắn với khả năng khai thác bền vững. Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa lâu dài đối với cách Lào Cai đầu tư cho giao thông nông thôn. Không thể làm đường bằng tư duy giải quyết nhu cầu trước mắt, càng không nên để nguồn lực bị chia nhỏ vào những tuyến thiếu tính kết nối. Đường vào vùng sản xuất phải tính tới khả năng phát triển vùng nguyên liệu và vận chuyển hàng hóa; đường đến khu dân cư phải tính tới quy mô phát triển trong tương lai; những tuyến có khả năng kết nối các vùng du lịch, sản xuất, dịch vụ phải được xem xét trong tổng thể không gian phát triển. Tiêu chuẩn kỹ thuật có thể lựa chọn phù hợp với điều kiện địa hình và nguồn lực, nhưng công trình phải có tầm nhìn dài hạn, tránh đầu tư dàn trải, manh mún, làm xong rồi nhanh chóng trở nên bất cập trước yêu cầu phát triển mới.

Phần việc phía trước vì thế còn rất lớn. Theo đề xuất của cơ quan chuyên môn, 155 công trình còn lại cần hoàn thành phê duyệt báo cáo kinh tế - kỹ thuật trước ngày 10/10; tỷ lệ khởi công phải đạt tối thiểu 90% trước ngày 20/10 và tỷ lệ giải ngân tối thiểu 75% trước ngày 31/10/2026. Nhưng những mốc thời gian ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi từng địa phương chuyển chúng thành trách nhiệm cụ thể của người đứng đầu, từng chủ đầu tư và từng bộ phận chuyên môn. Nơi đã làm tốt cần tiếp tục đẩy nhanh khối lượng còn lại, không chủ quan với kết quả ban đầu; nơi chậm phải xác định rõ điểm nghẽn và xử lý dứt điểm, không để vốn chờ công trình, công trình chờ thủ tục.

Xa hơn những chỉ tiêu của năm 2026 là mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn 2040. Để đi đến mục tiêu ấy, Lào Cai sẽ phải tiếp tục huy động một nguồn lực rất lớn. Nhưng nguồn lực lớn nhất không chỉ là tiền. Đó còn là năng lực lãnh đạo của cấp ủy, hiệu quả điều hành của chính quyền, trách nhiệm của cán bộ, sự gương mẫu của đảng viên và niềm tin, sự đồng thuận của Nhân dân.

Đây là vấn đề Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy nhấn mạnh trong đợt phát động tháng 9: Người dân phải hiểu rõ mục tiêu, cách làm và quyền lợi của mình; phương án, nguồn lực, các khoản đóng góp phải được công khai; việc tham gia phải hoàn toàn tự nguyện, phù hợp với điều kiện của từng hộ; cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, bí thư chi bộ, trưởng thôn phải gương mẫu đi trước.

Đó cũng chính là ranh giới giữa một phong trào có sức sống với cách huy động mang tính hành chính. Không thể nói người dân là chủ thể nếu người dân chỉ được biết khi công trình đã quyết định xong. Người dân phải được thông tin, được bàn bạc, được tham gia, được giám sát và cuối cùng được thụ hưởng. Chính quyền phải làm tốt phần việc thuộc trách nhiệm của mình: lựa chọn đúng công trình, chuẩn bị đầu tư nhanh nhưng chặt chẽ, công khai nguồn lực, kiểm soát chất lượng, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. Khi cán bộ thực sự gương mẫu, khi mọi khoản đóng góp rõ ràng, khi người dân nhìn thấy lợi ích lâu dài của con đường đối với gia đình và cộng đồng thì sự tham gia mới tự giác và bền vững.

Một tuyến đường bê tông hoàn thành có thể đo được bằng chiều dài, chiều rộng, khối lượng vật liệu và số vốn đầu tư. Nhưng giá trị cuối cùng của con đường phải được đo bằng những thay đổi mà nó tạo ra: nông sản đi nhanh hơn tới thị trường, chi phí sản xuất giảm xuống, trẻ em đến trường thuận lợi hơn, người dân tiếp cận y tế dễ dàng hơn, những vùng có tiềm năng được đánh thức, những thôn bản xa xôi được kết nối gần hơn với nhịp phát triển chung.

Bởi thế, làm giao thông nông thôn ở Lào Cai hôm nay không đơn thuần là nối những điểm dân cư bằng những tuyến đường. Đó là quá trình nối chủ trương của Đảng với mong muốn của Nhân dân, nối nguồn lực Nhà nước với sức dân, nối những vùng còn khó khăn với cơ hội phát triển. Khi mỗi tuyến đường được lựa chọn đúng, làm đúng, bảo đảm chất lượng và nhận được sự đồng thuận thực chất của người dân, con đường ấy sẽ không chỉ được tạo nên bằng bê tông, xi măng hay những mét vuông đất được hiến, mà còn được tạo nên bởi trách nhiệm và niềm tin.

Và cũng từ đó, mục tiêu kiên cố hóa giao thông nông thôn mới có thể đi đến đích một cách bền vững, mỗi con đường hoàn thành thực sự là “Ý Đảng - lòng dân”, mở thêm một hướng phát triển, tạo thêm một cơ hội sinh kế, nâng thêm một bước chất lượng sống của Nhân dân và góp phần làm đổi thay diện mạo nông thôn Lào Cai.