Mở rộng không gian hợp tác giữa Lào Cai và Thành phố Hồ Chí Minh

Cuộc làm việc giữa Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai và Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh ngày 25/9 vừa qua đã làm rõ hơn những tiềm năng, nhu cầu và hướng hợp tác giữa hai địa phương trong giai đoạn 2026 - 2030. Trên nền tảng hợp tác đã được hình thành trong những năm qua, hai địa phương đang hướng tới những liên kết cụ thể hơn về thị trường, doanh nghiệp, đầu tư, logistics, du lịch, khoa học - công nghệ, quy hoạch và quản trị. Yêu cầu đặt ra là lựa chọn đúng những lĩnh vực có khả năng bổ trợ, xác định rõ cách làm và chuyển các nội dung hợp tác thành kết quả cụ thể.

Thành phố Hồ Chí Minh và Lào Cai có vị trí, quy mô và cơ cấu kinh tế khác nhau, nhưng có nhiều lợi thế có thể kết nối. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế. Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị tiếp tục xác định Thành phố là đầu tàu tăng trưởng, cực phát triển quan trọng của đất nước, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển dựa mạnh hơn vào khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phương thức quản trị hiện đại. Lào Cai có lợi thế cửa khẩu kết nối trực tiếp với thị trường Trung Quốc, cùng tiềm năng về nông - lâm nghiệp, khoáng sản, dược liệu, du lịch và văn hóa. Một bên có thị trường lớn, mạng lưới doanh nghiệp, năng lực công nghệ và hệ thống dịch vụ phát triển; một bên có cửa khẩu, nguồn nguyên liệu, không gian đầu tư và khả năng kết nối thị trường Tây Nam Trung Quốc. Đây là những điều kiện thuận lợi để hai địa phương bổ sung cho nhau trong quá trình phát triển.

Hợp tác giữa Lào Cai và Thành phố Hồ Chí Minh thời gian qua đã hình thành nền tảng trên một số lĩnh vực. Giai đoạn 2021 - 2025, hai địa phương duy trì kết nối doanh nghiệp thông qua các chương trình cung - cầu, hội chợ, triển lãm, giới thiệu sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng vùng miền. Trong du lịch, Lào Cai tham gia các chương trình xúc tiến lớn tại Thành phố Hồ Chí Minh; doanh nghiệp lữ hành của Thành phố đã khai thác thị trường Tây Bắc, trong đó có các điểm đến của Lào Cai. Cơ chế liên kết du lịch giữa Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Tây Bắc mở rộng cũng tạo được hệ thống đầu mối giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, kết quả hợp tác trực tiếp về thương mại, đầu tư giữa hai địa phương chưa nhiều. Hoạt động kết nối phần lớn vẫn thông qua các chương trình liên kết vùng, hội chợ, hội nghị và sự kiện xúc tiến; kết quả sau kết nối chưa được phản ánh đầy đủ bằng giá trị hợp đồng, doanh thu, dự án đầu tư hay số doanh nghiệp duy trì giao dịch ổn định. Du lịch có nhiều hoạt động quảng bá, xúc tiến nhưng số sản phẩm liên vùng được tổ chức bán thường xuyên và lượng khách trao đổi trực tiếp giữa hai địa phương chưa được lượng hóa đầy đủ. Đây là những vấn đề cần được khắc phục trong giai đoạn hợp tác mới.

Tại cuộc làm việc ngày 25/9, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai Dương Quốc Huy nhấn mạnh Lào Cai và Thành phố Hồ Chí Minh tuy khác nhau về địa lý, quy mô và điều kiện phát triển nhưng có nhiều tiềm năng bổ trợ, cơ hội kết nối. Quan trọng hơn, hợp tác không chỉ dừng ở việc xác định hai địa phương “có gì để hợp tác”, mà phải làm rõ hợp tác bằng cách nào, ai thực hiện, bắt đầu từ đâu và sản phẩm, kết quả đạt được là gì. Cách đặt vấn đề này cũng xác định khá rõ yêu cầu đối với giai đoạn tới. Hợp tác cần giảm những nội dung mang tính trao đổi chung, tập trung nhiều hơn vào những việc có thể triển khai và đo được kết quả.

Thương mại, doanh nghiệp và đầu tư là lĩnh vực có điều kiện tạo kết quả sớm. Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là thị trường tiêu dùng lớn mà còn tập trung hệ thống phân phối, doanh nghiệp chế biến, xuất nhập khẩu, thương mại điện tử và dịch vụ. Đây là mạng lưới mà các sản phẩm thế mạnh của Lào Cai như quế, chè, dược liệu, rau quả, sản phẩm OCOP và các sản phẩm đặc trưng có thể tiếp cận sâu hơn. Thay vì chủ yếu đưa sản phẩm tham gia các hội chợ, chương trình giới thiệu, hợp tác cần tiến tới kết nối trực tiếp cơ sở sản xuất, hợp tác xã và doanh nghiệp của Lào Cai với hệ thống phân phối, chế biến và xuất khẩu của Thành phố.

Muốn tạo được đầu ra ổn định, sản xuất tại Lào Cai cũng phải đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường. Chất lượng sản phẩm, quy mô và tính ổn định của nguồn cung, truy xuất nguồn gốc, bao bì, tiêu chuẩn kỹ thuật, vận chuyển và tổ chức phân phối phải được tính toán ngay từ vùng sản xuất. Doanh nghiệp và nhà phân phối của Thành phố có thể tham gia từ khâu xác định nhu cầu, tiêu chuẩn và sản lượng, qua đó giúp các cơ sở sản xuất của Lào Cai tổ chức sản xuất sát hơn với thị trường. Cách liên kết này thực chất hơn việc sản xuất xong mới tìm nơi tiêu thụ và cũng tạo điều kiện hình thành các chuỗi cung ứng ổn định.

Ở chiều ngược lại, lợi thế cửa khẩu của Lào Cai có thể phục vụ nhu cầu mở rộng thị trường của doanh nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh. Với những doanh nghiệp có nhu cầu xuất nhập khẩu với Trung Quốc, Lào Cai có thể cung cấp thêm một hướng kết nối thông qua hệ thống cửa khẩu, logistics, kho vận và dịch vụ xuất nhập khẩu trên địa bàn. Hợp tác vì vậy không chỉ là đưa hàng hóa Lào Cai vào thị trường phía Nam mà cần hình thành dòng hàng hai chiều, gắn năng lực sản xuất và thương mại của Thành phố Hồ Chí Minh với lợi thế cửa khẩu của Lào Cai. Định hướng này đã được hai bên đặt ra tại cuộc làm việc, trong đó chú trọng lựa chọn những doanh nghiệp có nhu cầu thực tế với thị trường Trung Quốc, logistics, chế biến, công nghiệp và du lịch để khảo sát, tìm kiếm cơ hội đầu tư tại Lào Cai. …

Khi có nguồn hàng đủ lớn và ổn định, hợp tác logistics sẽ có điều kiện phát triển. Lào Cai đang hướng tới kết nối doanh nghiệp xuất nhập khẩu, mạng lưới phân phối và logistics của Thành phố Hồ Chí Minh với Khu kinh tế cửa khẩu, các trung tâm logistics và hệ thống giao thông của tỉnh. Về lâu dài, các tuyến đường sắt, đường bộ, hàng không và hệ thống cảng biển phía Nam có thể tạo thêm các phương án vận chuyển cho doanh nghiệp. Nhưng hiệu quả của liên kết này trước hết phụ thuộc vào nguồn hàng, chi phí và thời gian vận chuyển. Vì vậy, cần lựa chọn những nhóm hàng có nhu cầu thực tế, tổ chức thử nghiệm các luồng vận chuyển phù hợp và trên cơ sở hiệu quả kinh tế để từng bước mở rộng.

Hợp tác về đầu tư cũng cần gắn chặt với nhu cầu của doanh nghiệp. Thành phố Hồ Chí Minh có cộng đồng doanh nghiệp lớn, trong đó có nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực chế biến, công nghệ, logistics, thương mại, dịch vụ và phát triển hạ tầng. Lào Cai có nguồn nguyên liệu, quỹ đất, các khu, cụm công nghiệp và nhu cầu thu hút đầu tư vào chế biến sâu, logistics, công nghiệp xanh, công nghiệp hỗ trợ. Kết nối được hai phía sẽ giúp Lào Cai từng bước nâng tỷ trọng chế biến, tăng giá trị sản phẩm và hạn chế tình trạng sản xuất, khai thác nguyên liệu nhưng giá trị gia tăng chủ yếu nằm ở các khâu sau.

Cùng với thị trường và đầu tư, quy hoạch và tổ chức không gian phát triển là lĩnh vực Lào Cai có thể tiếp nhận nhiều kinh nghiệm từ Thành phố Hồ Chí Minh. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu tổ chức lại không gian đô thị, công nghiệp, du lịch, hạ tầng và các vùng sản xuất của Lào Cai đặt ra nhiều vấn đề mới. Trong khi đó, Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai mô hình phát triển đa trung tâm, tăng cường liên kết vùng và phát triển dựa trên hệ thống hạ tầng lớn theo định hướng của Nghị quyết số 09-NQ/TW.

Hai địa phương đã đặt vấn đề kết nối các cơ quan chuyên môn để trao đổi về lập, tổ chức thực hiện và quản lý quy hoạch sau phê duyệt; nghiên cứu phát triển đô thị theo mô hình TOD, khai thác quỹ đất quanh các đầu mối hạ tầng; phát triển khu công nghiệp công nghệ cao, xanh, số, sinh thái và tuần hoàn. Với Lào Cai, giá trị của sự hợp tác này nằm ở phương pháp tổ chức không gian, quản lý quy hoạch và huy động nguồn lực phát triển. Những kinh nghiệm của Thành phố cần được nghiên cứu, lựa chọn để vận dụng phù hợp với địa hình, quy mô đô thị, khả năng nguồn lực và yêu cầu phát triển của tỉnh, không áp dụng máy móc mô hình của một đô thị đặc biệt vào địa bàn miền núi.

Khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng là lĩnh vực có khả năng tạo ra những kết quả trực tiếp nếu hợp tác đi vào các bài toán cụ thể. Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp công nghệ phát triển. Lào Cai đang có nhu cầu ứng dụng công nghệ trong quản lý cửa khẩu, logistics, sản xuất nông nghiệp, truy xuất nguồn gốc, du lịch, đô thị và hoạt động của cơ quan nhà nước.

Thay vì hợp tác theo hướng trao đổi chung về công nghệ, Lào Cai có thể xác định từng bài toán cần giải quyết để kết nối với đơn vị phù hợp của Thành phố. Số hóa hoạt động cửa khẩu, điều phối phương tiện và hàng hóa, quản trị và chia sẻ dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công vụ, quản lý du lịch và đô thị là những nội dung đã được đặt ra. Hai địa phương cũng định hướng kết nối Lào Cai với Trung tâm Chuyển đổi số, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo, Khu Công nghệ cao, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ của Thành phố để đào tạo nhân lực, thử nghiệm và ứng dụng giải pháp. …

Du lịch là lĩnh vực hai địa phương đã có nền tảng hợp tác tương đối rõ, nhưng giai đoạn tới cần chuyển trọng tâm từ quảng bá sang phát triển sản phẩm và thị trường. Thành phố Hồ Chí Minh là thị trường khách lớn, đồng thời tập trung nhiều doanh nghiệp lữ hành có khả năng tổ chức khách trong nước và quốc tế. Lào Cai có hệ thống điểm đến đa dạng với Sa Pa, Bắc Hà, Y Tý, Mù Cang Chải, Nghĩa Lộ, hồ Thác Bà cùng nhiều sản phẩm du lịch cộng đồng, sinh thái, nghỉ dưỡng và văn hóa. Điều cần thiết là kết nối trực tiếp doanh nghiệp lữ hành với các điểm đến, cơ sở dịch vụ để xây dựng chương trình có khả năng bán thường xuyên.

Giáo dục, y tế, đào tạo nguồn nhân lực và an sinh xã hội tiếp tục là những lĩnh vực có nhu cầu hợp tác thực tế. Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống trường đại học, cơ sở đào tạo, bệnh viện chuyên sâu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Lào Cai có nhu cầu đào tạo cán bộ, lao động kỹ thuật, nâng cao năng lực y tế và hỗ trợ chuyên môn cho tuyến cơ sở. Hợp tác trong những lĩnh vực này cần lựa chọn đúng nhu cầu của Lào Cai và đúng thế mạnh của từng cơ sở tại Thành phố, từ đó xây dựng chương trình đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ chuyên môn hoặc kết nối nhân lực cụ thể, tránh triển khai đồng đều nhưng hiệu quả thấp.

Giai đoạn 2021 - 2025 đã tạo được nền tảng kết nối, nhưng cũng cho thấy những hạn chế khi kết quả trực tiếp về thương mại, đầu tư và một số lĩnh vực chưa tương xứng với số lượng hoạt động đã triển khai. Giai đoạn 2026 – 2030, hai địa phương cần tập trung khắc phục điểm này. Không nhất thiết lĩnh vực nào cũng triển khai cùng lúc và với mức độ như nhau. Những nội dung có đủ điều kiện, có đối tác và có khả năng tạo kết quả nên được ưu tiên trước; những nội dung cần thêm thời gian chuẩn bị tiếp tục hoàn thiện điều kiện để triển khai sau.

Hiệu quả hợp tác cuối cùng phải được thể hiện bằng kết quả cụ thể. Sản phẩm của Lào Cai tiếp cận sâu hơn hệ thống phân phối, chế biến và thị trường Thành phố Hồ Chí Minh; doanh nghiệp Thành phố có thêm cơ hội đầu tư tại Lào Cai và khai thác lợi thế cửa khẩu để kết nối với thị trường Trung Quốc; kinh nghiệm về quy hoạch, quản trị cùng các thế mạnh về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của Thành phố được lựa chọn, ứng dụng vào những lĩnh vực Lào Cai đang có nhu cầu; doanh nghiệp du lịch hai địa phương xây dựng được sản phẩm và duy trì dòng khách. Khi các nội dung hợp tác được cụ thể bằng dự án, hợp đồng, luồng hàng, sản phẩm và mô hình ứng dụng, quan hệ hợp tác giữa Lào Cai và Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có cơ sở để phát triển thực chất và bền vững hơn.