Một số nhiệm vụ, giải pháp góp phần hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới trên địa bàn tỉnh Lào Cai

Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hệ thống pháp luật giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là nền tảng bảo đảm cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước. Trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, việc tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch và khả thi trở thành nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa chiến lược.

Ngày 10/3/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 09-KL/TW về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, qua đó, tỉnh Lào Cai xác định: Tăng cường đổi mới, nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên về vị trí, vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội, phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; đề cao tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức và cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng hiện đại, đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch; tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp. Xác định việc tham gia xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị trong tỉnh.

Đẩy mạnh rà soát, xử lý văn bản quy phạm pháp luật, từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật của tỉnh

Thời gian qua, công tác rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trên địa bàn tỉnh đã được các cấp, các ngành quan tâm triển khai thực hiện. Trong bối cảnh thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và sáp nhập đơn vị hành chính, việc rà soát, xử lý các văn bản do Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân hai tỉnh Lào Cai và Yên Bái (trước sáp nhập) ban hành được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật của tỉnh. Theo kết quả rà soát của cơ quan chuyên môn, tổng số 267 nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh đã được đưa vào danh mục rà soát, trong đó có 46 nghị quyết không cần xử lý, 221 nghị quyết cần xử lý. Đến nay đã xử lý xong 142 nghị quyết, 25 nghị quyết đang được tiếp tục xử lý và 54 nghị quyết chưa được xử lý, các cơ quan chức năng đang tiếp tục triển khai theo lộ trình đã xác định. Đối với các văn bản do Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành, tổng số văn bản thuộc phạm vi rà soát là 592 văn bản, trong đó 125 văn bản không cần xử lý, 467 văn bản cần xử lý. Trong số các văn bản cần xử lý, 118 văn bản đã được xử lý xong, 167 văn bản đang được tham mưu xử lý và 182 văn bản chưa được xử lý, các cơ quan chuyên môn đang tiếp tục triển khai thực hiện nhằm bảo đảm hoàn thành theo đúng tiến độ.

Việc tổ chức rà soát, xử lý khối lượng lớn văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian qua đã góp phần quan trọng trong việc từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật của tỉnh sau sáp nhập, bảo đảm sự thống nhất trong áp dụng cơ chế, chính sách trên địa bàn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Tuy nhiên, quá trình rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật vẫn còn gặp một số khó khăn, như khối lượng văn bản cần rà soát lớn, nhiều quy định pháp luật của Trung ương được ban hành, sửa đổi, bổ sung trong thời gian ngắn; đội ngũ cán bộ làm công tác pháp chế tại một số cơ quan, đơn vị còn mỏng, kinh nghiệm trong công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật chưa đồng đều.

Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật, phát huy cao độ tính Đảng trong xây dựng và thi hành pháp luật; tăng cường công tác kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật

Tỉnh ủy chỉ đạo quán triệt sâu sắc yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; đề cao trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền đối với chất lượng văn bản và hiệu quả tổ chức thực hiện pháp luật. Nội dung xây dựng và thi hành pháp luật được đưa vào chương trình kiểm tra, giám sát thường xuyên của cấp ủy các cấp; kịp thời chấn chỉnh hạn chế, xử lý nghiêm các trường hợp thiếu trách nhiệm, qua đó tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính trong toàn hệ thống. Cùng với đó, tỉnh rà soát, cập nhật các quy chế, quy định nội bộ; gắn trách nhiệm trong công tác pháp luật với đánh giá, khen thưởng, bổ nhiệm, sử dụng cán bộ; đồng thời kiện toàn đội ngũ lãnh đạo cơ quan chuyên môn, bảo đảm phát huy vai trò nòng cốt của cơ quan tư pháp trong tham mưu hoàn thiện thể chế.

Công tác kiểm tra, theo dõi tình hình thi hành pháp luật cũng được tỉnh quan tâm triển khai thực hiện. Các cơ quan chức năng đã chủ động tổ chức kiểm tra việc thực hiện các quy định của pháp luật tại một số lĩnh vực, địa bàn trọng điểm; kịp thời phát hiện, kiến nghị xử lý những quy định không còn phù hợp hoặc những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện. Thông qua hoạt động kiểm tra, theo dõi thi hành pháp luật, nhiều bất cập trong cơ chế, chính sách đã được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh.

Chú trọng tuyên truyền, phổ biến và nâng cao nhận thức pháp luật

Song song với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tỉnh Lào Cai cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, đảng viên và Nhân dân. Các cấp, các ngành đã đa dạng hóa hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, hội nghị, tập huấn, sinh hoạt chuyên đề… Qua đó góp phần nâng cao nhận thức pháp luật trong xã hội, tạo sự đồng thuận trong việc tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho công tác tổ chức thi hành pháp luật trên địa bàn tỉnh.

Tạo đột phá trong công tác thi hành pháp luật, bảo đảm pháp luật được thực hiện công bằng, nghiêm minh, nhất quán, kịp thời, hiệu lực và hiệu quả; gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật

Tỉnh tập trung chỉ đạo tạo chuyển biến rõ nét trong thi hành pháp luật theo hướng kỷ cương, liêm chính, phục vụ Nhân dân. Kỷ luật, kỷ cương hành chính được tăng cường; trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu và đạo đức công vụ được quán triệt thường xuyên, gắn với xử lý nghiêm các hành vi gây phiền hà, chậm trễ. Quy trình giải quyết thủ tục hành chính được rà soát, chuẩn hóa, rút ngắn thời gian; dịch vụ công trực tuyến được mở rộng, lấy mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo. Nguyên tắc “người dân và doanh nghiệp được làm những gì pháp luật không cấm” được tuyên truyền, lồng ghép trong tập huấn, sinh hoạt chuyên đề, góp phần chuyển mạnh tư duy từ “xin – cho” sang “phục vụ – hỗ trợ”.

Truyền thông chính sách tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, gắn với chuyển đổi số. Các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật được công khai để người dân, doanh nghiệp tiếp cận và góp ý sớm; Báo Lào Cai và Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh duy trì chuyên mục “Nhà nước và pháp luật” phát sóng định kỳ vào 20 giờ, đồng thời tổ chức đối thoại trực tuyến về các quy định mới. Nội dung truyền thông tập trung vào các luật, chính sách tác động trực tiếp đến đời sống và hoạt động sản xuất – kinh doanh, mở rộng trên môi trường số nhằm tăng khả năng tiếp cận, nhất là với thanh niên, công nhân, người lao động.

Để bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, tỉnh tăng cường công tác giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật; kiểm tra, rà soát, hợp nhất, hệ thống hóa văn bản được thực hiện thường xuyên, kịp thời xử lý các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, hết hiệu lực. Đồng thời, tỉnh duy trì hiệu quả cơ chế đối thoại và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp; trong năm đã tham gia rà soát, tháo gỡ vướng mắc pháp lý tại 06 doanh nghiệp. Cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật được triển khai đến 100% cán bộ, đảng viên và Nhân dân; 05 kiến nghị đã được tiếp nhận, phân loại và xử lý, phản hồi đúng thời hạn, góp phần nâng cao trách nhiệm cơ quan nhà nước và hiệu quả giám sát xã hội đối với công tác xây dựng, thi hành pháp luật.

Bên cạnh những kết quả đạt được, yêu cầu đặt ra trong thời gian tới là tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và thi hành pháp luật, góp phần hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Trên cơ sở đó, tỉnh xác định một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, tập trung đẩy mạnh rà soát, xử lý toàn diện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách do địa phương ban hành; kịp thời sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ hoặc ban hành mới các văn bản còn chồng chéo, mâu thuẫn, không còn phù hợp. Gắn việc rà soát với yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm hoàn thành theo lộ trình cụ thể, tiến tới hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của tỉnh và duy trì rà soát thường xuyên.

Nâng cao chất lượng công tác xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật của tỉnh, bảo đảm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn, bảo đảm tiến độ và chất lượng văn bản theo quy định; các cơ chế, chính sách ban hành phải có tính ổn định, đồng bộ, minh bạch, dễ tiếp cận, tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, chú trọng tổng kết thực tiễn, đánh giá tác động chính sách; tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của các cơ quan, tổ chức, chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và Nhân dân; bảo đảm các chính sách được ban hành phù hợp với quy định của pháp luật và sát với tình hình thực tiễn của địa phương. Tăng cường kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thi hành pháp luật; kịp thời phát hiện, xử lý hoặc kiến nghị xử lý các vi phạm pháp luật; đồng thời tổng hợp những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong quá trình thực hiện để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Chỉ đạo nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện các cơ chế, chính sách của tỉnh theo hướng phát huy vai trò kiến tạo phát triển của pháp luật; chú trọng xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm, thử nghiệm có kiểm soát nhằm thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển các lĩnh vực trọng điểm của tỉnh như kinh tế cửa khẩu, thương mại, logistics, du lịch, dịch vụ chất lượng cao và nông nghiệp đặc sản. Đồng thời, tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan đến đầu tư, kinh doanh, cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ tham mưu xây dựng chính sách, pháp luật; tăng cường theo dõi, đánh giá việc thi hành và rà soát văn bản quy phạm pháp luật sau khi ban hành. Đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, phát triển cơ sở dữ liệu pháp luật, từng bước ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh

Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác xây dựng và ban hành nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh; bảo đảm các nghị quyết được ban hành đúng thẩm quyền, phù hợp với Hiến pháp, pháp luật và các văn bản hướng dẫn của Trung ương. Phát huy vai trò, trách nhiệm của đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh trong việc nghiên cứu, tham gia thảo luận, quyết định các nghị quyết của Hội đồng nhân dân; tăng cường tiếp xúc, lắng nghe, tổng hợp, phản ánh kịp thời ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân liên quan đến cơ chế, chính sách, việc thi hành pháp luật trên địa bàn; chủ động tham gia hoạt động giám sát, kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và các quy định pháp luật của địa phương.

Tăng cường công tác thẩm tra các dự thảo nghị quyết; chú trọng đánh giá tác động chính sách, bảo đảm thẩm tra toàn diện, khách quan, sát thực tiễn, có trọng tâm, trọng điểm, làm rõ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn của từng nội dung trình Hội đồng nhân dân xem xét, quyết định, nhất là đối với các nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công, tài chính - ngân sách và các lĩnh vực tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp để góp phần hoàn thiện thể chế ở địa phương, có tính thống nhất, đồng bộ, khả thi của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới và thực tiễn của tỉnh.

Đẩy mạnh hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân tỉnh đối với việc thi hành pháp luật và việc thực hiện các nghị quyết của Hội đồng nhân dân tỉnh; tăng cường giám sát công tác xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước trên địa bàn. Chú trọng giám sát việc đánh giá tác động chính sách, việc rà soát, đánh giá văn bản quy phạm pháp luật sau khi ban hành, việc công khai, minh bạch và ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc, bất cập trong tổ chức thực hiện để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách của địa phương.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quán triệt Kết luận số 09-KL/TW và các chủ trương, nghị quyết của Đảng về xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và các tầng lớp Nhân dân. Đồng thời, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong tham gia góp ý, phản biện xã hội đối với các dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách của tỉnh; kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị của Nhân dân, doanh nghiệp; tăng cường giám sát việc ban hành và tổ chức thực hiện pháp luật trên địa bàn, góp phần tạo sự đồng thuận xã hội trong quá trình thực thi pháp luật..

Thứ tư, chỉ đạo tiếp tục nâng cao chất lượng công tác xét xử, kiểm sát hoạt động tư pháp; bảo đảm việc áp dụng pháp luật trong giải quyết các vụ việc, vụ án đúng quy định, thống nhất, khách quan, công bằng; góp phần bảo vệ quyền con người, quyền công dân, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Chủ động nghiên cứu, vận dụng và áp dụng thống nhất các quy định của pháp luật trong hoạt động tố tụng; tăng cường tổng kết thực tiễn để kịp thời phát hiện những vướng mắc, bất cập của pháp luật, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật. Quan tâm nghiên cứu, đề xuất áp dụng và phát triển án lệ, góp phần bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất và nâng cao chất lượng xét xử

Thứ năm, phát huy vai trò, trách nhiệm của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh trong tham gia xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật trong tham gia xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật; chủ động tổng hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri, Nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp và thực tiễn của địa phương để tham gia góp ý, đề xuất với Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật; góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm các quy định phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước, của tỉnh và thực tiễn.