Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám định tư pháp, định giá tài sản - Yêu cầu tất yếu trong bảo đảm công lý, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí

Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bảo đảm công lý, kỷ cương pháp luật và kiểm soát chặt chẽ quyền lực trong hoạt động tư pháp là yêu cầu xuyên suốt, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong đó, công tác giám định tư pháp và định giá tài sản giữ vai trò then chốt, trực tiếp tác động đến chất lượng điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; là căn cứ quan trọng để xác định bản chất vụ việc, mức độ thiệt hại, trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân; đồng thời góp phần phòng ngừa, phát hiện và xử lý hiệu quả tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Thực tiễn cho thấy, ở đâu công tác giám định tư pháp, định giá tài sản được tổ chức chặt chẽ, kịp thời, khách quan, đúng pháp luật thì ở đó việc giải quyết các vụ việc, vụ án bảo đảm đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; hạn chế oan, sai, bỏ lọt tội phạm; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các cơ quan tư pháp. Ngược lại, nếu công tác này thiếu sự lãnh đạo thống nhất, buông lỏng trách nhiệm, để xảy ra tình trạng né tránh, đùn đẩy, chậm trễ, chất lượng giám định, định giá không bảo đảm thì không chỉ làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án, mà còn tiềm ẩn nguy cơ làm sai lệch bản chất vụ việc, gây thất thoát tài sản nhà nước, phát sinh tiêu cực, bức xúc xã hội.

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và đạt được nhiều kết quả quan trọng trong công tác giám định tư pháp, định giá tài sản. Hệ thống pháp luật từng bước được hoàn thiện; tổ chức bộ máy, đội ngũ người làm công tác giám định, định giá được củng cố; chất lượng giám định, định giá từng bước được nâng lên, góp phần tích cực vào công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và cải cách tư pháp. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít hạn chế, bất cập: một số quy định pháp luật còn thiếu đồng bộ; chất lượng giám định, định giá trong một số lĩnh vực chưa đáp ứng yêu cầu; hiện tượng trưng cầu chưa đúng, chưa trúng, còn đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, chậm trễ trong thực hiện giám định, định giá vẫn xảy ra; cơ chế phối hợp liên ngành có nơi còn lỏng lẻo, chưa hiệu quả.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 54-CT/TW ngày 30/11/2025 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám định tư pháp và định giá tài sản, xác định rõ đây không chỉ là hoạt động chuyên môn kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn trực tiếp với yêu cầu kiểm soát quyền lực trong thực thi công vụ, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; bảo vệ công lý, kỷ cương pháp luật và lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai

Để kịp thời quán triệt, triển khai thực hiện Chỉ thị số 54-CT/TW của Bộ Chính trị, ngay từ khâu xác định mục đích, yêu cầu, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã nhấn mạnh việc đặt công tác giám định tư pháp, định giá tài sản dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của cấp ủy, coi đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, gắn chặt với trách nhiệm của từng tổ chức đảng, từng cơ quan, đơn vị và trước hết là trách nhiệm của người đứng đầu. Việc triển khai Chỉ thị không dừng lại ở yêu cầu quán triệt hình thức, mà được thiết kế theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả”, lấy tiến độ và chất lượng giám định, định giá trong giải quyết vụ việc, vụ án làm thước đo đánh giá năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện của các cấp, các ngành.

Trên cơ sở đó, công tác lãnh đạo, chỉ đạo được triển khai theo hướng đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, gắn chặt trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Tỉnh xác định rõ việc nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giám định tư pháp, định giá tài sản là điều kiện quan trọng để bảo đảm tiến độ, chất lượng giải quyết các vụ việc, vụ án; đồng thời là thước đo trách nhiệm, năng lực lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp, các ngành trong thực thi nhiệm vụ được giao. Trước hết, tỉnh tập trung tổ chức quán triệt, tuyên truyền sâu rộng nội dung Chỉ thị số 54-CT/TW và Luật Giám định tư pháp (sửa đổi), tạo sự thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị; làm rõ vị trí, vai trò, ý nghĩa của công tác giám định tư pháp, định giá tài sản đối với hoạt động tố tụng, quản lý nhà nước và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc quán triệt được gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cấp ủy, từng cơ quan, đơn vị; khắc phục tình trạng nhận thức chưa đầy đủ, coi đây là nhiệm vụ thuần túy chuyên môn.

Cùng với đó, Ban Thường vụ Tỉnh ủy chỉ đạo rà soát, sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới các quy định, quy chế, quy trình liên quan đến công tác giám định tư pháp, định giá tài sản, bảo đảm đồng bộ, thống nhất với Luật Giám định tư pháp (sửa đổi) và phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Việc xây dựng và ban hành Quy chế phối hợp liên ngành trong công tác trưng cầu, thực hiện giám định tư pháp, định giá tài sản được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, nhằm xác lập rõ đầu mối, trách nhiệm, thời hạn xử lý và cơ chế phối hợp; đồng thời quy định rõ trách nhiệm xử lý đối với tập thể, cá nhân để xảy ra chậm trễ, ách tắc, ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết vụ việc, vụ án.

Điểm nhấn quan trọng trong chỉ đạo của tỉnh là gắn chặt công tác giám định tư pháp, định giá tài sản với việc xác định hậu quả thiệt hại, hậu quả lãng phí trong các vụ việc, vụ án liên quan đến tài chính công, tài sản công, đầu tư công, đất đai, tài nguyên, dự án, công trình. Theo đó, các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan giám định, định giá và các cơ quan chuyên môn có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ, cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu, dữ liệu, tiêu chuẩn, định mức; trường hợp không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, không kịp thời phải nêu rõ lý do và chịu trách nhiệm theo quy định.

Ban Thường vụ Tỉnh ủy chỉ đạo đưa nội dung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác giám định tư pháp, định giá tài sản vào chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm của các cấp ủy, ủy ban kiểm tra. Trọng tâm kiểm tra, giám sát là việc chấp hành chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước; trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên trong trưng cầu, tổ chức thực hiện và sử dụng kết luận giám định, định giá; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi né tránh, đùn đẩy, thiếu trách nhiệm, không công tâm, khách quan, nhất là đối với các vụ việc phức tạp, dư luận xã hội quan tâm hoặc thuộc diện Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực của tỉnh theo dõi, chỉ đạo.

Có thể khẳng định, với cách tiếp cận bài bản, chặt chẽ, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã thể hiện rõ vai trò lãnh đạo của Đảng trong lĩnh vực giám định tư pháp, định giá tài sản; đồng thời tạo cơ sở chính trị – pháp lý quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động tư pháp, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn mới.

Việc cụ thể hóa đầy đủ tinh thần Chỉ thị số 54-CT/TW bằng các nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ, khả thi, gắn chặt trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu, trở thành đòi hỏi cấp thiết nhằm tạo chuyển biến thực chất trong công tác giám định tư pháp, định giá tài sản; khắc phục triệt để tình trạng né tránh, đùn đẩy, chậm trễ; nâng cao chất lượng, hiệu quả giải quyết vụ việc, vụ án, đáp ứng yêu cầu bảo vệ công lý, kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong tình hình mới, cụ thể:

Một là, tăng cường nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng đối với công tác giám định tư pháp, định giá tài sản. Cấp ủy các cấp cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Chỉ thị số 54-CT/TW; xác định công tác giám định tư pháp, định giá tài sản không chỉ là hoạt động chuyên môn kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chính trị quan trọng, gắn trực tiếp với yêu cầu kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác này phải được đưa vào chương trình, kế hoạch công tác hằng năm của cấp ủy, tổ chức đảng; gắn với trách nhiệm của người đứng đầu trong trưng cầu, tổ chức thực hiện và sử dụng kết luận giám định, định giá. Kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện buông lỏng lãnh đạo, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, gây chậm trễ, ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng giải quyết vụ việc, vụ án.

Hai là, thực hiện nghiêm nguyên tắc chỉ trưng cầu, yêu cầu giám định, định giá khi thực sự cần thiết, đúng thẩm quyền, đúng nội dung, phạm vi; tuyệt đối không lạm dụng giám định, định giá để thay thế hoạt động điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ. Chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, tổ chức thực hiện giám định, định giá theo hướng rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, gắn với kiểm soát chất lượng và trách nhiệm cá nhân. Đối với các vụ việc phức tạp, lĩnh vực mới phát sinh, cần phát huy vai trò chủ động, trách nhiệm của tổ chức, người giám định, định giá trong việc lựa chọn phương pháp phù hợp, bảo đảm tính khoa học, khách quan và khả năng áp dụng trong thực tiễn

Ba là, tiếp tục rà soát, củng cố hệ thống tổ chức giám định tư pháp công lập theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; tăng cường phối hợp liên ngành, khắc phục tình trạng chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn sâu, nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và tinh thần trách nhiệm cho đội ngũ người làm công tác giám định, định giá. Đồng thời, nghiên cứu, áp dụng các cơ chế, chính sách hỗ trợ đặc thù, vượt trội nhằm thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao, khuyến khích huy động các tổ chức, cá nhân có đủ năng lực tham gia hoạt động giám định tư pháp theo đúng quy định của pháp luật.

Bốn là, phát huy vai trò của cơ quan đầu mối quản lý nhà nước về giám định tư pháp; tăng cường phối hợp liên ngành giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan giám định, định giá và các cơ quan, đơn vị có liên quan. Đưa nội dung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác giám định tư pháp, định giá tài sản vào chương trình kiểm tra, giám sát hằng năm của các cấp ủy, ủy ban kiểm tra; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi chậm trễ, né tránh, thiếu trách nhiệm, không công tâm, khách quan trong giám định, định giá, nhất là đối với các vụ việc, vụ án phức tạp, dư luận xã hội quan tâm.

Năm là, từng bước xây dựng, vận hành cơ sở dữ liệu liên ngành về trưng cầu, thực hiện giám định, định giá; tăng cường kết nối, chia sẻ, khai thác hiệu quả dữ liệu giữa các cơ quan chức năng. Nghiên cứu, ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ phân tích, so sánh, tham chiếu thông tin phục vụ giám định, định giá; qua đó nâng cao tính chính xác, kịp thời, minh bạch, đáp ứng yêu cầu lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý trong tình hình mới.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giám định tư pháp, định giá tài sản là yêu cầu khách quan, tất yếu trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; là điều kiện quan trọng để bảo đảm công lý, kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Với quyết tâm chính trị cao, sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp ủy, tổ chức đảng và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, công tác giám định tư pháp, định giá tài sản trên địa bàn tỉnh sẽ có chuyển biến thực chất, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động tư pháp, củng cố kỷ cương pháp luật và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới.