Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung góp ý hoàn thiện Luật Đất đai sửa đổi

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 chương, 112 điều, giảm 3 chương và 148 điều so với Luật Đất đai năm 2024. Dự thảo tập trung quy định những nội dung liên quan trực tiếp đến quyền của người sử dụng đất còn phù hợp, giao Chính phủ quy định chi tiết về trình tự, thủ tục thực hiện. Bên cạnh đó, dự thảo kế thừa các căn cứ giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2024 và bổ sung căn cứ đánh giá tiến độ sử dụng đất, tiến độ đầu tư của các dự án trước đó.

Về quy hoạch, dự thảo không quy định riêng về quy hoạch sử dụng đất mà tích hợp nội dung sử dụng đất trong quy hoạch tỉnh. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được xây dựng theo hướng đơn giản hóa, số hóa, tích hợp các nội dung liên quan của quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch chi tiết ngành, làm cơ sở thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về đất đai. Dự thảo cũng hướng đến bảo đảm quyền tiếp cận đất đai công bằng, công khai, tiết kiệm, hiệu quả và tiếp tục hoàn thiện chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số.

Tham gia thảo luận, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh, đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định của dự thảo Luật nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và nâng cao tính khả thi khi tổ chức thực hiện.

Đối với khoản 3 Điều 15, dự thảo quy định cá nhân thuộc đối tượng được hỗ trợ đất đai không được chuyển nhượng, góp vốn, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất, trừ trường hợp chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất cho người thuộc hàng thừa kế và là đối tượng quy định tại khoản 2 Điều này.

Đại biểu cho rằng quy định trên nhằm bảo đảm đất được giao tiếp tục phục vụ mục tiêu an sinh xã hội, hạn chế tình trạng chuyển nhượng làm mất tư liệu sản xuất, ảnh hưởng đến đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, cần xem xét lại việc cấm tuyệt đối quyền góp vốn bằng quyền sử dụng đất, bởi góp vốn khác với chuyển nhượng để thu lợi hoặc làm mất đi mục tiêu hỗ trợ ban đầu của chính sách.

Thực tế, người được hỗ trợ có thể góp vốn bằng quyền sử dụng đất vào hợp tác xã, mô hình liên kết sản xuất hoặc dự án nông nghiệp chuyên canh nhằm tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, nâng cao giá trị sử dụng đất, tạo việc làm và tăng thu nhập. Trong bối cảnh Nhà nước khuyến khích liên kết, hợp tác đầu tư trong sản xuất nông nghiệp, việc cấm hoàn toàn quyền góp vốn có thể hạn chế cơ hội phát triển kinh tế của chính những người được thụ hưởng chính sách.

Từ đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép góp vốn bằng quyền sử dụng đất theo các điều kiện chặt chẽ, có sự chấp thuận hoặc xác nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định, bảo đảm kiểm soát nguy cơ lợi dụng chính sách, đồng thời tạo điều kiện để đất đai phát huy hiệu quả kinh tế, cải thiện đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị rà soát quy định chỉ cho phép chuyển nhượng, tặng cho hoặc thừa kế quyền sử dụng đất trong phạm vi những người thuộc hàng thừa kế. Theo đại biểu, quy định này cần được xem xét để bảo đảm phù hợp với nguyên tắc của pháp luật dân sự về thừa kế. Bộ luật Dân sự quy định thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật; quyền thừa kế phát sinh khi mở thừa kế, tức là thời điểm người có tài sản chết. Người thừa kế theo pháp luật được xác định theo các hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự.

Do đó, khi người sử dụng đất còn sống, chưa thể xác định chắc chắn ai sẽ là người thừa kế tại thời điểm mở thừa kế. Việc lấy tư cách thuộc hàng thừa kế làm điều kiện để cho phép chuyển nhượng hoặc tặng cho quyền sử dụng đất ngay khi người có đất còn sống có thể phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng. Đại biểu đề nghị nghiên cứu, điều chỉnh quy định này để bảo đảm tính thống nhất giữa pháp luật đất đai và pháp luật dân sự.

Đối với khoản 4 Điều 21 của dự thảo Luật, đại biểu không thống nhất với phương án giao Chính phủ quy định về công chứng, chứng thực trong thực hiện quyền của người sử dụng đất; đề nghị quy định trực tiếp nội dung này trong Luật, tương tự cách quy định tại khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai năm 2024.

Theo đại biểu, nếu chỉ quy định về công chứng, chứng thực đối với hợp đồng thì chưa bao quát đầy đủ các loại văn bản phát sinh trong quá trình thực hiện quyền của người sử dụng đất. Trên thực tế, còn có các văn bản như di chúc, văn bản khai nhận di sản, văn bản thỏa thuận phân chia di sản, văn bản tặng cho và những văn bản khác không phải là hợp đồng. Vì vậy, cần quy định đầy đủ, rõ ràng để tránh cách hiểu và áp dụng không thống nhất.

Đại biểu nhấn mạnh, công chứng, chứng thực không đơn thuần là thủ tục hành chính cần cắt giảm mà còn là cơ chế kiểm soát, phòng ngừa rủi ro và bảo đảm an toàn pháp lý trước khi người dân thực hiện các thủ tục hành chính tiếp theo. Đây là khâu quan trọng để kiểm tra, xác định người đồng sở hữu, người có quyền và người thuộc diện thừa kế; xem xét ý chí tự nguyện, sự minh mẫn, khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của người tham gia giao dịch; bảo đảm sự thống nhất giữa các bên, tránh bỏ sót người thừa kế trong thỏa thuận phân chia di sản, đồng thời phát hiện dấu hiệu giả mạo về con người và giấy tờ liên quan.

Mặc dù công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và cơ sở dữ liệu có thể hỗ trợ tích cực trong việc cung cấp, xác minh thông tin, đại biểu cho rằng các công cụ này chưa thể thay thế hoàn toàn việc kiểm tra, đánh giá trực tiếp của công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực. Do đó, cần tiếp tục xác lập cơ chế công chứng, chứng thực ngay trong Luật Đất đai nhằm phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa, thay vì chỉ xử lý hậu quả khi vi phạm đã xảy ra.

Đối với quy định tại Điều 28 của dự thảo Luật, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung đề nghị xem xét 3 nội dung. Tại khoản 3 Điều 28, dự thảo giới hạn việc chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp trong phạm vi một tỉnh. Theo đại biểu, trên thực tế, các thửa đất liền kề, cùng cánh đồng hoặc cùng vùng sản xuất có thể nằm trên địa bàn hai tỉnh khác nhau. Nếu giới hạn việc chuyển đổi theo địa giới hành chính cấp tỉnh, quy định này có thể gây khó khăn cho việc sắp xếp lại đất đai, khắc phục tình trạng manh mún, đẩy mạnh cơ giới hóa và hình thành vùng sản xuất nông nghiệp tập trung. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu điều chỉnh phạm vi chuyển đổi theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn sản xuất, tránh để ranh giới địa lý trở thành rào cản đối với việc tổ chức sản xuất nông nghiệp hiệu quả.

Tại khoản 7 Điều 28, dự thảo quy định người không trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho quyền sử dụng đất trồng lúa vượt hạn mức phải thành lập tổ chức kinh tế, trừ trường hợp nhận thừa kế. Đại biểu cho rằng việc lấy tiêu chí trực tiếp lao động, canh tác trên đồng ruộng làm căn cứ xác định người trực tiếp sản xuất nông nghiệp không còn hoàn toàn phù hợp với thực tiễn hiện nay, khi hoạt động sản xuất ngày càng phát triển theo hướng liên kết, thuê dịch vụ và ứng dụng cơ giới hóa.

Do đó, đại biểu đề nghị xem xét bỏ quy định yêu cầu người không trực tiếp sản xuất nông nghiệp phải thành lập tổ chức kinh tế trong trường hợp nêu trên. Theo đại biểu, việc quản lý, sử dụng đất nông nghiệp có thể được kiểm soát thông qua các quy định về mục đích sử dụng đất và các biện pháp ngăn ngừa đầu cơ, bỏ hoang đất hoặc sử dụng đất sai mục đích. Vì vậy, cần cân nhắc quy định theo hướng vừa bảo đảm quản lý đất trồng lúa, vừa tạo điều kiện cho các chủ thể có nhu cầu và năng lực đầu tư, tổ chức sản xuất nông nghiệp hiệu quả.

Đại biểu Mỹ Dung cũng đề nghị rà soát quy định ngoại lệ đối với người nhận tặng cho quyền sử dụng đất trồng lúa thuộc hàng thừa kế. Theo đại biểu, việc xác định người thuộc hàng thừa kế để làm căn cứ cho phép tặng cho khi người có đất còn sống có thể phát sinh vướng mắc, bởi người thừa kế được xác định tại thời điểm mở thừa kế theo quy định của pháp luật dân sự. Nội dung này cần được nghiên cứu, điều chỉnh đồng bộ với quy định về thừa kế và tặng cho quyền sử dụng đất tại Điều 15 của dự thảo Luật, bảo đảm tính thống nhất, rõ ràng và khả thi trong thực hiện./.