Mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính công ích, đổi mới phương thức quản lý

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội làm việc tại hội trường nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính công ích

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, sau 15 năm thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 đã thúc đẩy thị trường bưu chính phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của thương mại điện tử và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sửa đổi luật nhằm khắc phục những bất cập, đổi mới mô hình quản lý và phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu phục vụ kinh tế số, xã hội số.

Dự thảo Luật gồm 8 Chương, 51 điều, tập trung vào các nội dung cơ bản về phạm vi dịch vụ bưu chính, dịch vụ bưu chính công ích, phát triển bưu chính số và đổi mới phương thức quản lý hoạt động kinh doanh.

Theo đó, dự thảo Luật mở rộng phạm vi và cơ chế quản lý dịch vụ bưu chính công ích, làm rõ phạm vi dịch vụ bưu chính công ích. Trong đó, dịch vụ bưu chính phổ cập được mở rộng từ thư sang thư, gói và kiện hàng hóa trên phạm vi toàn quốc, tạo điều kiện để người dân, nhất là người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, tiếp cận thương mại điện tử.

Dự thảo Luật cũng quy định phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và nền kinh tế số, đặc biệt là thương mại điện tử; chuyển đổi sang mô hình bưu chính số an toàn dựa trên dữ liệu bưu chính và định danh người gửi.

Một nội dung quan trọng khác là đổi mới phương thức quản lý hoạt động kinh doanh theo hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Dự thảo Luật đề xuất thay thế cơ chế cấp giấy phép kinh doanh dịch vụ bưu chính bằng cơ chế đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính, qua đó cắt giảm từ 14 thủ tục hành chính xuống còn một thủ tục.

Về nguồn lực thi hành, Chính phủ đề nghị Quốc hội xem xét thông qua dự án Luật theo hướng không làm phát sinh tổ chức bộ máy, biên chế mới.

Nghiên cứu bổ sung nguyên tắc về giới hạn bồi thường

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Bưu chính.

Một vấn đề đáng chú ý là quy định về thu thập và sử dụng dữ liệu bưu chính. Theo báo cáo thẩm tra, dự thảo Luật chưa xác lập rõ ranh giới của yêu cầu thu thập dữ liệu “không vượt quá phạm vi và mức độ cần thiết”. Điều này có thể tạo khoảng trống trong kiểm soát việc doanh nghiệp khai thác dữ liệu hành vi gửi, nhận hàng của người dân để cung cấp cho bên thứ ba vì mục đích thương mại trái phép.

Ủy ban đề nghị hoàn thiện quy định nhằm xác định rõ phạm vi thu thập, sử dụng dữ liệu, đồng thời rà soát nghĩa vụ kết nối và cung cấp dữ liệu bưu chính. Quy định cần tính đến chi phí đầu tư hạ tầng và giao diện kết nối đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhất là trong trường hợp Nhà nước chưa chủ động cung cấp giao thức chuẩn.

Về hoạt động bưu chính công ích, cơ quan thẩm tra nhận thấy dự thảo Luật cần làm rõ tiêu chí đầu tư, cơ chế quản lý ngân sách và việc tách bạch tài chính giữa dịch vụ công ích với hoạt động thương mại. Báo cáo đề nghị quy định rõ phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập, khối lượng, chất lượng, giá dịch vụ và trách nhiệm duy trì điểm phục vụ tại vùng khó khăn. Cơ chế kiểm toán, giám sát tài sản công cũng cần được hoàn thiện để bảo đảm cạnh tranh lành mạnh.

Ủy ban lưu ý quy định không bồi thường thiệt hại gián tiếp trong dự thảo Luật có thể thu hẹp đáng kể quyền lợi của người sử dụng dịch vụ so với Bộ luật Dân sự và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vì vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo làm rõ căn cứ pháp lý, đánh giá tác động và siết chặt phạm vi miễn trách nhiệm để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên. Đồng thời, đề nghị bổ sung nguyên tắc định hướng về giới hạn bồi thường (bao gồm mức sàn tối thiểu) và tiêu chí công bố công khai; bổ sung quy định dịch vụ kê khai, thẩm định giá đối với bưu gửi giá trị cao kèm trách nhiệm bồi thường tương ứng với giá trị khai báo theo Công ước Liên minh Bưu chính thế giới (UPU) để bảo vệ tối đa người tiêu dùng.