Quyết tâm “phá băng” và hoàn thiện thể chế cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Tại hội nghị, đồng chí Ngô Hải Phan, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số - Cơ yếu, Văn phòng Trung ương Đảng, Tổ phó thường trực Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo nhấn mạnh, năm 2025 được xác định là năm “phá băng” về thể chế. Trong năm, Quốc hội đã ban hành 30 luật liên quan đến khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; trong đó có 7 luật liên quan trực tiếp đến chuyển đổi số, 8 luật về khoa học - sáng tạo và 15 luật liên quan đến cả hai lĩnh vực. Chính phủ đã ban hành 68 nghị định (15 nghị định về chuyển đổi số, 23 nghị định về khoa học - sáng tạo, 30 nghị định chung cho hai lĩnh vực) và 60 thông tư (6 thông tư về chuyển đổi số, 47 thông tư về khoa học - sáng tạo, 7 thông tư chung). Các địa phương ban hành 1.447 văn bản; trong đó có 247 văn bản về chuyển đổi số, 201 văn bản về khoa học công nghệ và 256 văn bản chung cho hai lĩnh vực, cùng nhiều quyết định liên quan đến cải cách thủ tục hành chính, phân công, phân cấp và tổ chức bộ máy.

Mặc dù khối lượng văn bản lớn, song thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn những hạn chế như thiếu đồng bộ, thiếu tính đối cấp, thiếu tính dự báo; một số quy định chưa mang tính “vượt trội”, chưa tạo cơ chế đủ mạnh để thúc đẩy phát triển. Thủ tục hành chính ở một số lĩnh vực còn kéo dài, làm gia tăng chi phí và lãng phí nguồn lực của doanh nghiệp.

Đồng chí Ngô Hải Phan cho biết Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp với các bộ liên quan như Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Công an, Bộ Tài chính… để rà soát, tổng hợp các vướng mắc, bất cập. Báo cáo tổng hợp sẽ trình Ban Chỉ đạo, nêu rõ các nội dung thiếu thống nhất, thiếu đồng bộ, thiếu khả thi và những thủ tục hành chính kéo dài cần xử lý.

Các ý kiến tại hội nghị tập trung vào hai nhóm vấn đề chính: những khó khăn phát sinh trong quá trình triển khai nhiệm vụ tại cơ quan, đơn vị; và những bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành. Nhiều đại biểu cho rằng nếu không kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế, không mở rộng không gian phát triển và tạo dư địa tăng trưởng, Việt Nam sẽ gặp khó khăn trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Kết luận hội nghị, đồng chí Ngô Hải Phan đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và các ý kiến thẳng thắn, đi vào thực chất. Đồng chí nhấn mạnh, theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV, từ nay đến năm 2030 và các năm tiếp theo, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng nhanh, thay đổi phương thức sản xuất - kinh doanh và mở rộng không gian phát triển.

Năm 2025 là năm đột phá về thể chế, “phá băng” các điểm nghẽn; 6 tháng đầu năm 2026 phải hoàn tất việc “làm mịn” hệ thống pháp luật. Bộ Tư pháp được giao chủ trì rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật ban hành trong năm 2025 nhằm bảo đảm tính khách quan, tránh cách tiếp cận cục bộ. Theo lộ trình, chậm nhất ngày 05/4/2026 phải hoàn thành báo cáo đánh giá; trong tháng 5/2026 sẽ trình các nội dung cần điều chỉnh để sớm đưa ra Quốc hội xem xét, tạo dư địa cho 6 tháng cuối năm phát triển.

Đồng chí Ngô Hải Phan nhấn mạnh, chất lượng rà soát phụ thuộc lớn vào chính các đơn vị, doanh nghiệp - những đối tượng thụ hưởng. Việc góp ý cần đi thẳng vào quy định cụ thể đang “vênh” nhau, chỉ rõ tác động nếu sửa đổi để cơ quan chức năng tiếp thu, xử lý nhanh chóng, thay vì nêu ý kiến dàn trải. Đồng chí lưu ý, nếu tiếp tục cách làm cũ, mỗi bộ tự sửa lẻ tẻ, kéo dài cả năm 2026 chỉ để “làm mịn thể chế” thì sẽ không đáp ứng yêu cầu phát triển.

Đề cập mô hình liên kết “ba nhà” (Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp), đồng chí cho rằng đây là phương thức truyền thống trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, song Việt Nam chưa quen làm theo thông lệ quốc tế. Đồng chí đặt vấn đề phải xác định rõ ai đặt hàng, đầu bài có gắn với nhu cầu thị trường và mang lại lợi ích hay không; năng lực nhà khoa học có đáp ứng yêu cầu; có cần huy động chuyên gia trong và ngoài nước để tạo đột phá. Nếu chỉ giới hạn trong phạm vi nội bộ, chưa tiếp cận công nghệ mới, sẽ khó bứt phá so với các nước. Ban Chỉ đạo định hướng ưu tiên hợp tác với chuyên gia tại các quốc gia có quan hệ truyền thống, tin cậy, đồng thời mạnh dạn huy động nguồn lực chất lượng cao.

Đồng chí Ngô Hải Phan khẳng định Ban Chỉ đạo sẽ nỗ lực tạo môi trường thông thoáng, minh bạch để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực tăng trưởng kinh tế - xã hội hai con số. Thời hạn tiếp nhận góp ý hoàn thiện thể chế kéo dài đến ngày 5/4/2026. Cơ quan thường trực sẽ phối hợp Bộ Tư pháp và các bộ quản lý chuyên ngành khẩn trương sửa đổi những quy định không còn phù hợp, thiếu đồng bộ, thiếu khả thi, làm gia tăng thủ tục hành chính và chi phí cho doanh nghiệp./.