Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính và thi hành án

Cùng dự có các đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Ban Bí thư, Ủy viên Trung ương Đảng, lãnh đạo các ban, bộ, ngành, cơ quan liên quan.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính và thi hành án

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến thảo luận, phát biểu kết luận cuộc làm việc, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đánh giá, trong thời gian vừa qua, các cơ quan đã có nhiều nỗ lực, cố gắng, chất lượng giải quyết án dân sự, hành chính từng bước đã được nâng lên. Công tác kiểm sát, thi hành án, hòa giải, đối thoại cũng có chuyển biến. Nhiều vụ việc khó, phức tạp kéo dài cũng đã được tập trung để xử lý… Tuy nhiên, còn nhiều tồn tại, hạn chế, khó khăn vướng mắc trong công tác này trên thực tế chưa được như mong muốn.

Về những công việc cần thực hiện trong thời gian tới, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cơ bản nhất trí với các đề xuất, kiến nghị nêu trong báo cáo và ý kiến bổ sung của các đồng chí tham dự, đồng thời nhấn mạnh 7 định hướng lớn và 8 nhiệm vụ cần phải triển khai ngay. Trong đó nêu rõ, phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính và thi hành án. Phải nhận thức đầy đủ, sâu sắc vị trí, vai trò quan trọng của công tác này. Các cấp ủy, tổ chức Đảng, nhất là người đứng đầu phải quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, kịp thời phát hiện những vấn đề nổi lên, những vụ việc tồn đọng kéo dài, những sơ hở dễ phát sinh sai phạm, tiêu cực. Lãnh đạo phải đúng nguyên tắc, tuyệt đối không can thiệp trái pháp luật vào những hoạt động xét xử, đồng thời cũng không được lấy lý do độc lập xét xử để buông lỏng lãnh đạo, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Tăng cường sự giám sát của các cơ quan dân cử và giám sát của Đảng theo hướng thực chất hơn.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, phải tiếp tục hoàn thiện đồng bộ pháp luật về phòng ngừa, giải quyết các tranh chấp dân sự, hành chính và thi hành án. Cần rà soát tổng thể, không chỉ sửa từng luật một cách riêng lẻ, phải sửa rất đồng bộ. Hoàn thiện pháp luật phải đảm bảo nguyên tắc, đảm bảo quyền của người dân được bảo vệ liên tục từ phòng ngừa, tranh chấp, đến thi hành bản án, khắc phục khoảng trống trách nhiệm giữa các cơ quan, khắc phục những quy định chồng chéo, mâu thuẫn, những khoảng trống pháp luật và những thủ tục không cần thiết để làm kéo dài cái quá trình giải quyết.

Nâng cao hiệu quả toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp, từ trước tòa, tại tòa và đến thi hành án. Trước hết phải làm tốt từ trước khi tranh chấp trở thành vụ án, từng bước phải hoàn thiện hệ thống giải quyết tranh chấp nhiều tầng, thuận tiện, chi phí hợp lý. Phát huy các phương thức thương lượng, hòa giải, trọng tài đối với tranh chấp thuộc phạm vi pháp luật cho phép.

Tăng cường phối hợp, khắc phục tình trạng chia cắt giữa các cơ quan và các khâu của quá trình giải quyết; mở rộng hợp tác quốc tế trong giải quyết tranh chấp. Phải làm rõ cơ chế phối hợp giữa Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án, Công an, chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý đất đai, tài sản, ngân hàng, thuế, giám định, định giá, đấu giá… nhất là trong cung cấp chứng cứ, xác minh tài sản, áp dụng các biện pháp ngăn chặn và thi hành án, xử lý những vụ việc phức tạp, kéo dài. Khắc phục tình trạng mỗi cơ quan chịu trách nhiệm một đoạn, từng ngành đều hoàn thành chỉ tiêu, nhưng vụ việc của người dân thì vẫn chưa kết thúc. Phải xác định rõ trách nhiệm từng khâu và trách nhiệm đối với kết quả cuối cùng. Việc thuộc thẩm quyền cơ quan nào thì cơ quan đó phải chủ động giải quyết, không đùn đẩy, không chờ đợi lẫn nhau. Đồng thời cũng phải thiết lập cơ chế phản hồi giữa các khâu.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, qua xét xử phải phát hiện những bất cập trong quản lý; qua kiểm sát phải phát hiện những sai sót có tính phổ biến; qua thi hành án phải phản ánh trở lại chất lượng của phán quyết. Từ những vụ việc cụ thể, phải nhìn ra được vấn đề của hệ thống.

Cùng với đó, cần chủ động mở rộng hợp tác quốc tế trong giải quyết tranh chấp dân sự, thương mại có yếu tố nước ngoài; nâng cao hiệu quả tương trợ tư pháp, công nhận và thi hành bản án, quyết định của tòa án, phán quyết của trọng tài nước ngoài; chủ động nghiên cứu, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm, chuẩn mực quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Phải đảm bảo nguồn lực tương xứng, trước hết là xây dựng đội ngũ cán bộ tư pháp đủ về số lượng, mạnh về chất lượng và ngày càng chuyên nghiệp. Phải rà soát thực chất số lượng, chất lượng, cơ cấu và khối lượng công việc của Thẩm phán, Kiểm sát viên, Chấp hành viên; bố trí nguồn lực hợp lý giữa các địa bàn, cấp xét xử và lĩnh vực. Chuyên môn hóa đối với những lĩnh vực phức tạp như: đất đai, tài chính, ngân hàng, doanh nghiệp, sở hữu trí tuệ, công nghệ và các quan hệ dân sự mới. Chú trọng đào tạo kỹ năng xét xử, kiểm sát, giải quyết tranh chấp, kiến thức kinh tế và khả năng sử dụng công nghệ. Cùng với con người, phải đảm bảo về cơ sở vật chất, phương tiện, kinh phí và các điều kiện cần thiết. Đặc biệt, cần củng cố và nâng cao vai trò của cấp xã trong giải quyết vấn đề này ngay từ cơ sở.

Phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và quản trị bằng dữ liệu. Mục tiêu không phải chỉ là số hóa giấy tờ, hồ sơ giấy mà phải thay đổi phương thức quản lý và kiểm soát toàn bộ quá trình giải quyết vụ việc. Từng bước hình thành dữ liệu liên thông từ tiếp nhận, thụ lý, xét xử, kiểm sát đến thi hành án. Một số vụ việc phải có khả năng được theo dõi xuyên suốt, hạn chế việc hồ sơ và thông tin bị chia cắt khi chuyển giữa các cơ quan. Dữ liệu không chỉ phục vụ giải quyết án mà phải trở thành nguồn thông tin để hoàn thiện pháp luật, quản lý tốt hơn và phòng ngừa tranh chấp từ gốc.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giải quyết án dân sự, hành chính và thi hành án. Phải nhận diện đầy đủ những nguy cơ tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay trong từng khâu, từng công đoạn để chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, không đợi có sai phạm rồi mới kiểm tra, xử lý. Trước hết, phải kiểm soát chặt những khâu nhạy cảm, dễ phát sinh tiêu cực như: phân công người giải quyết vụ việc, thu thập đánh giá chứng cứ, áp dụng biện pháp khẩn cấp, giám định, định giá, xem xét kháng nghị, xác minh, kê biên tài sản, lựa chọn tổ chức thẩm định giá, đấu giá, giảm giá, bán đấu giá tài sản và cưỡng chế thi hành án. Và phải đặc biệt phòng ngừa, phát hiện, xử lý các vụ việc can thiệp, tác động trái pháp luật, nhờ vả, móc nối môi giới tư pháp, lợi ích nhóm, thông đồng trong giám định, định giá, đấu giá, cố tình kéo dài hoặc đẩy nhanh bất thường việc giải quyết các vụ việc, lợi dụng thẩm quyền để xem xét, đánh giá và quyết định trong hoạt động nghiệp vụ để làm sai lệch kết quả. Phải xây dựng cơ chế để khó can thiệp, khó móc nối, khó che giấu và dễ phát hiện, dễ kiểm tra, dễ truy cứu trách nhiệm.

Rà soát tổng thể pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành của hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính

Về những nhiệm vụ trong thời gian tới, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, phải xây dựng Chỉ thị của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giải quyết các vụ án dân sự, hành chính trong tình hình mới. Đây phải là văn bản xác lập rõ yêu cầu lãnh đạo của Đảng, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức Đảng và người đứng đầu; đồng thời đảm bảo nguyên tắc xét xử độc lập, kiểm soát quyền lực và phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tăng cường giám sát của các cơ quan dân cử và giám sát của Đảng trong công tác này.

Tiến hành rà soát tổng thể pháp luật, cơ chế, chính sách và tổ chức vận hành của hệ thống phòng ngừa, giải quyết tranh chấp dân sự, hành chính. Trọng tâm là phát hiện những quy định mâu thuẫn, chồng chéo, những khoảng trống giữa hòa giải, trọng tài, xét xử, kiểm sát và thi hành án; những quy định tạo ra thủ tục không cần thiết hoặc làm kéo dài việc giải quyết tranh chấp. Trên cơ sở đó, phân rõ nội dung có thể sửa ngay, nội dung cần sửa luật, những luật phải sửa và những vấn đề lớn để báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư xem xét cho chủ trương.

Phải xây dựng đề án giải quyết hiệu quả các cơ chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án. Ban cán sự đảng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tư pháp thực hiện, báo cáo Ban Bí thư trong năm 2026.

Xử lý dứt điểm các vụ tồn đọng kéo dài

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, tập trung rà soát xử lý dứt điểm các vụ tồn đọng kéo dài. Đảng ủy Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Đảng ủy Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Ban Nội chính Trung ương và các cơ quan liên quan rà soát, lập danh mục những vụ án dân sự, hành chính kéo dài nhiều năm, xét xử nhiều lần và có nhiều khiếu nại và còn vướng mắc lớn; phân loại từng vụ việc, xác định rõ vướng mắc ở đâu, trách nhiệm thuộc về cơ quan nào, đề xuất các phương án xử lý.

Ban cán sự đảng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan mở một đợt rà soát xử lý các vụ việc thi hành án tồn đọng kéo dài; rà soát, phân loại các vụ việc có điều kiện thi hành nhưng chậm thi hành, vụ việc có giá trị lớn, tài sản, dự án bị kê biên, phong tỏa, ách tắc kéo dài, xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm để ra phương án xử lý; đồng thời rà soát những việc thi hành bản án hành chính, nhất là với những trường hợp cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền chậm hoặc không chấp hành, xử lý trách nhiệm theo quy định.

Đồng thời, phối hợp với các Tỉnh ủy, Thành ủy lãnh đạo, chỉ đạo khắc phục các tồn đọng trong thi hành án hành chính. Phải cụ thể hóa và thực hiện nghiêm tiêu chí đánh giá kết quả trong thi hành án, trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, bình xét thi đua, khen thưởng của cơ quan và cá nhân có trách nhiệm, đưa vào KPI để xem xét. Đánh giá bằng kết quả thi hành đầy đủ, đúng hạn, giảm tồn đọng, không chạy theo số lượng; xử lý nghiêm việc chậm thi hành, không chấp hành bản án do nguyên nhân chủ quan.

Khẩn trương rà soát việc chuyển giao nghĩa vụ thi hành án hành chính sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy, xác định đúng cơ quan, người có thẩm quyền kế thừa và trách nhiệm thực hiện trong từng bản án. Không chuyển giao máy móc cho cấp xã những nghĩa vụ ngoài thẩm quyền; nhiệm vụ thuộc cấp xã phải được bảo đảm hồ sơ, nhân lực, kinh phí và hướng dẫn nghiệp vụ. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải chỉ đạo giải quyết vướng mắc liên ngành, liên xã đối với những vụ việc phức tạp; nội dung vượt thẩm quyền phải báo cáo kịp thời đề xuất xử lý, không để thay đổi tổ chức bộ máy trở thành lý do để trì hoãn việc thực hiện các bản án.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, đẩy nhanh tiến độ xây dựng dữ liệu và chuyển đổi số trong giải quyết án dân sự, hành chính và thi hành án. Đảm bảo một cách liên thông, thống nhất, dùng chung; xây dựng hồ sơ điện tử thống nhất, mã định danh xuyên suốt đối với từng vụ việc; kết nối theo thẩm quyền từ tiếp nhận, thụ lý, xét xử, kiểm sát đến thi hành án để hình thành hệ thống cảnh báo sớm đối với những vụ việc kéo dài bất thường, xét xử nhiều lần, hủy, sửa nhiều, giám định, định giá nhiều lần, chậm thi hành hoặc có dấu hiệu rủi ro tiêu cực. Phải bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu, kiểm soát chặt chẽ quyền truy cập và lưu vết đầy đủ quá trình xử lý.

Các cơ quan tư pháp khẩn trương rà soát lại đội ngũ và những điều kiện đảm bảo thực hiện nhiệm vụ; đánh giá đúng khối lượng công việc, chất lượng và cơ cấu đội ngũ Thẩm phán, Kiểm sát viên, Chấp hành viên; xác định những lĩnh vực cần chuyên môn hóa sâu, có phương pháp đào tạo, bố trí và luân chuyển phù hợp; đồng thời rà soát lại cơ sở vật chất, trang thiết bị, nguồn lực công nghệ.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Ban Nội chính Trung ương chủ trì, phối hợp với các cơ quan rà soát việc thực hiện Quy định số 132 và các quy định có liên quan về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giải quyết vụ việc dân sự, hành chính, kinh doanh thương mại, phá sản và thi hành án; làm rõ những khoảng trống, những bất cập, đề xuất hoàn thiện cơ chế theo dõi, kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực không chồng chéo hoặc làm thay chức năng của nhau.

Ủy ban Kiểm tra Trung ương chủ trì, phối hợp với Ban Nội chính Trung ương và các cấp ủy, tổ chức Đảng có liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát việc lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện những nhiệm vụ giải quyết án dân sự, hành chính, thi hành án. Lựa chọn một số chuyên đề, lĩnh vực, vụ án có thể kiểm tra, giám sát, rút kinh nghiệm chung; vừa xử lý nghiêm sai phạm nếu có, vừa phát hiện sơ hở trong cơ chế kiểm soát quyền lực để có kiến nghị khắc phục./.