Dấu ấn khoa học công nghệ trong những bước tiến của y học Việt Nam

Làm chủ kỹ thuật ghép tạng, mở rộng cơ hội sống cho người bệnh

Tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, cụm công trình "Ứng dụng, phát triển và chuyển giao thành công kỹ thuật ghép gan góp phần nâng cao vị thế của chuyên ngành ghép tạng Việt Nam" tập trung hoàn thiện quy trình ghép gan từ người hiến sống, người hiến chết não, cho cả người lớn và trẻ em, theo kế hoạch và cấp cứu tối khẩn cấp.

Đáng chú ý, công trình đã triển khai thành công nhiều kỹ thuật ghép gan phức tạp lần đầu tại Việt Nam, trong đó có phẫu thuật lấy mảnh ghép gan từ người hiến sống bằng nội soi; ghép gan bất tương hợp nhóm máu (ABO); kỹ thuật chia gan tại chỗ (In-situ split liver) từ người hiến chết não; ghép gan cấp cứu tối khẩn cấp. Bệnh viện cũng chuẩn hóa quy trình ghép gan từ người hiến sống, từ tuyển chọn, đánh giá người hiến, lấy và bảo quản mảnh ghép đến phẫu thuật, gây mê hồi sức, chăm sóc và theo dõi sau ghép.

Các bác sĩ thực hiện kỹ thuật chia gan trong ca ghép gan cho hai bệnh nhân tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Theo báo cáo của bệnh viện, đến tháng 12/2025, hơn 100 ca ghép gan đã được thực hiện thành công; tỷ lệ sống thêm sau 5 năm đạt 89,7% đối với bệnh nhân ung thư gan và 78,2% đối với bệnh nhân suy gan. Hoạt động ghép gan được duy trì thường quy với quy mô trung bình khoảng 60 ca mỗi năm.

Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cụm công trình "Ghép mô-tạng từ người hiến chết não: Những giải pháp đột phá trong nghiên cứu, chữa bệnh và nâng cao nhận thức cộng đồng" tập trung phát triển kỹ thuật ghép mô, tạng gắn với hoàn thiện quy trình hiến, lấy, bảo quản và sử dụng mô, tạng từ người hiến chết não.

Từ những trường hợp ghép thận thực nghiệm đầu tiên trong giai đoạn 1965–1966 và ca ghép thận thành công đầu tiên năm 2004, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức tiếp tục nghiên cứu, phát triển các kỹ thuật ghép gan, thận, tim, phổi và ghép mô, từng bước hoàn thiện năng lực chuyên môn trong lĩnh vực này.

Công trình đã nghiên cứu, hoàn thiện các quy trình kỹ thuật ghép gan, ghép thận từ người hiến chết não; đánh giá chất lượng mảnh ghép, theo dõi chức năng sau ghép và kiểm soát biến chứng. Đồng thời, các nghiên cứu về tổ chức hiến – lấy đa tạng, bảo quản tim hiến và phẫu thuật ghép tạng góp phần hoàn thiện mô hình tổ chức hiến, lấy và ghép tạng tại Việt Nam.

Bên cạnh nghiên cứu kỹ thuật, công trình chú trọng nâng cao nhận thức cộng đồng về hiến mô, tạng sau chết não. Đây là yếu tố quan trọng để tăng nguồn tạng hiến, tạo điều kiện phát triển hoạt động ghép mô, tạng và mở rộng cơ hội điều trị cho người bệnh.

Ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực điều trị bệnh lý tim mạch và đột quỵ

Tại Trung tâm Tim mạch – Bệnh viện E, cụm công trình "Nghiên cứu ứng dụng những tiến bộ khoa học công nghệ phát triển phẫu thuật, can thiệp tim mạch và lồng ngực tại Việt Nam" được triển khai trên 4 nhóm nghiên cứu chính, gồm phẫu thuật tim mắc phải, phẫu thuật tim bẩm sinh, chẩn đoán, điều trị và can thiệp tim trẻ em, can thiệp tim mạch người lớn.

Trong phẫu thuật tim mắc phải, các nghiên cứu tập trung ứng dụng phẫu thuật nội soi 3D điều trị bệnh lý van hai lá, van ba lá, van động mạch chủ; phẫu thuật nội soi cắt u nhầy trong tim; phẫu thuật bắc cầu chủ - vành và phẫu thuật Hybrid điều trị bệnh lý động mạch chủ phức tạp.

Đáng chú ý, phương pháp tái tạo van động mạch chủ theo kỹ thuật Ozaki sử dụng màng ngoài tim tự thân đã qua xử lý Glutaraldehyde 0,6% để tạo hình lại từng lá van, bảo tồn cấu trúc gốc động mạch chủ, giúp đạt huyết động qua van tốt và không cần sử dụng thuốc chống đông.

Nghiên cứu tại Bệnh viện E ghi nhận tỷ lệ thành công kỹ thuật Ozaki đạt 97,2%, tỷ lệ tử vong sớm 1,4%; tỷ lệ sống còn đạt 95,8% sau thời gian theo dõi trung bình 26,5 tháng, tỷ lệ mổ lại 2,8% và hở van mức độ vừa - nhiều 4,2%. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích đối với nhóm bệnh nhân có vòng van động mạch chủ nhỏ, góp phần hạn chế tình trạng không tương xứng giữa kích thước van nhân tạo và cơ thể người bệnh.

Trong lĩnh vực can thiệp tim mạch người lớn, các nghiên cứu tập trung vào điều trị phình động mạch chủ bụng dưới thận bằng Stentgraft nội mạch, can thiệp tắc mạn tính động mạch chi dưới, tổn thương tắc hoàn toàn mạn tính động mạch vành (CTO), ứng dụng stent thế hệ mới DynamX và triệt đốt điều trị các rối loạn nhịp tim.

Việc sử dụng hệ thống bản đồ điện học 3D không chiếu tia X trong triệt đốt rối loạn nhịp giúp xác định chính xác ổ loạn nhịp, hạn chế phơi nhiễm bức xạ đối với người bệnh và nhân viên y tế.

Tại Bệnh viện Bạch Mai, công trình "Xây dựng hệ thống quản lý trong dự phòng, chẩn đoán và điều trị một số bệnh lý tim mạch tại Việt Nam" hướng tới mô hình chăm sóc toàn diện, kết nối các khâu từ dự phòng, đánh giá nguy cơ, chẩn đoán, điều trị đến theo dõi dài hạn. Nhiều kỹ thuật về chẩn đoán hình ảnh, siêu âm tim 3D/4D, y học di truyền và sinh học phân tử được ứng dụng trong đánh giá, phân tầng nguy cơ và lựa chọn phương pháp điều trị.

Công trình đồng thời phát triển cơ sở dữ liệu quản lý bệnh nhân can thiệp mạch vành, kết hợp các giải pháp y tế từ xa nhằm tăng cường kết nối giữa các cơ sở y tế và hỗ trợ theo dõi người bệnh sau điều trị.

Cũng tại Bệnh viện Bạch Mai, công trình "Phát triển mạng lưới các đơn vị đột quỵ và triển khai các kỹ thuật chuyên sâu điều trị đột quỵ" hướng tới nâng cao năng lực cấp cứu, điều trị đột quỵ, bảo đảm người bệnh được tiếp cận kỹ thuật kịp thời.

Một trong những kết quả quan trọng là phát triển mô hình tổ chức đơn vị đột quỵ tại các cơ sở y tế, kết hợp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật và chuẩn hóa quy trình chuyên môn. Các kỹ thuật như tiêu sợi huyết, lấy huyết khối cơ học và can thiệp chuyên sâu được triển khai, góp phần nâng cao khả năng xử trí người bệnh đột quỵ cấp.

Theo hồ sơ công trình, Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai đã tiếp nhận, điều trị và xử lý cấp cứu khoảng 16.000 người bệnh đột quỵ, trong đó có các trường hợp được can thiệp lấy huyết khối, can thiệp điện quang và phẫu thuật thần kinh.

Tự chủ công nghệ vắc xin, tăng cường năng lực phòng chống dịch bệnh

Bên cạnh những thành tựu trong lĩnh vực chẩn đoán, phẫu thuật và điều trị, nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ sản xuất vắc xin có ý nghĩa quan trọng đối với năng lực phòng chống dịch bệnh.

Cụm công trình "Nghiên cứu, phát triển, ứng dụng vắc xin phòng chống một số bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi ở Việt Nam" tập trung nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ sản xuất 8 loại vắc xin, gồm: BCG phòng bệnh lao; DPT phòng bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván; HAVAX phòng viêm gan A; Gene-HBVax phòng viêm gan B; MVVAC phòng bệnh sởi; MRVAC phòng bệnh sởi – rubella; Rotavin phòng tiêu chảy do vi rút rota và IVACFLU-S phòng cúm mùa.

Ứng dụng khoa học và công nghệ trong sản xuất vắc xin, góp phần nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Ảnh minh họa.

Cụm công trình đã nghiên cứu, phát triển và làm chủ các công nghệ từ nuôi cấy vi sinh vật, tế bào đến sản xuất, tinh chế, phối trộn, đóng gói và kiểm soát chất lượng vắc xin, góp phần tạo ra các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, phục vụ nhu cầu phòng bệnh trong nước.

Đối với vắc xin BCG, IVAC đã làm chủ công nghệ sản xuất quy mô công nghiệp, nâng công suất lên 6–8 triệu liều/năm và chủ động xây dựng nguồn chủng giống sản xuất. Viện cũng cải tiến môi trường nuôi cấy vi khuẩn BCG, quy trình nghiền sinh khối, đông khô và hàn ống chân không, góp phần nâng cao chất lượng, độ ổn định của vắc xin và bảo đảm nguồn cung trong nước.

Đối với vắc xin DPT, IVAC đã xây dựng hệ thống chủng giống, làm chủ quy trình sản xuất vắc xin phối hợp và đưa sản phẩm vào sử dụng từ năm 1991. Các cải tiến được triển khai riêng đối với từng thành phần: tối ưu hóa quy trình nuôi cấy, tách lọc và thu hồi độc tố bạch hầu; nâng quy mô lên men, cải tiến công đoạn thu hồi kháng nguyên ho gà; đồng thời cải tiến quy trình nuôi cấy và giải độc thành phần uốn ván. Những kết quả này góp phần nâng cao hiệu suất sản xuất, chất lượng và tính ổn định của vắc xin.

Cụm công trình cũng ghi nhận những kết quả nghiên cứu, phát triển và ứng dụng đối với các vắc xin phòng bệnh viêm gan A, viêm gan B, sởi, rubella, tiêu chảy do vi rút rota và cúm mùa. Việc phát triển danh mục vắc xin trong nước không chỉ góp phần đa dạng hóa nguồn cung mà còn tạo điều kiện để người dân tiếp cận các sản phẩm vắc xin có chất lượng, phù hợp với nhu cầu phòng bệnh.

Những công trình được đề nghị xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước về khoa học và công nghệ đợt 7 phản ánh những bước tiến quan trọng của y học Việt Nam trong nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ các kỹ thuật, công nghệ chuyên sâu. Từ ghép tạng, phẫu thuật và can thiệp tim mạch đến quản lý, điều trị đột quỵ và sản xuất vắc xin, các kết quả nghiên cứu đã từng bước được chuyển hóa thành năng lực chuyên môn, quy trình kỹ thuật và giải pháp có khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Giá trị của các công trình không chỉ thể hiện ở những tiến bộ về chuyên môn, mà còn ở hiệu quả thiết thực đối với hoạt động khám, chữa bệnh, năng lực phòng, chống dịch bệnh và khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng cao của người dân. Đây cũng là minh chứng cho đóng góp ngày càng trực tiếp của khoa học công nghệ đối với sự phát triển của ngành y tế và sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân.