Hoàn thiện Hồ sơ nghiên cứu tổng thể, toàn diện di tích Rộc Tưng-Gò Đá, Đá cũ An Khê, tỉnh Gia Lai

Phức hợp di tích Đá cũ An Khê - với hạt nhân là cụm Rộc Tưng và Gò Đá hiện được đánh giá là một trong những kỹ nghệ Đá cũ quan trọng bậc nhất khu vực Đông Nam Á và Châu Á. Khối lượng tư liệu, di vật và kết quả nghiên cứu tích luỹ trong hơn một thập niên qua đặt ra yêu cầu phải hệ thống hoá, chỉnh lý và nâng cấp toàn bộ hồ sơ khoa học theo chuẩn quốc tế; đồng thời phải xác lập một chương trình nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị mang tính tổng thể, dài hạn, có lộ trình rõ ràng và nguồn lực đủ mạnh để tiến tới đệ trình UNESCO ghi danh Di sản thế giới.

Theo tinh thần chỉ đạo của Chính phủ giao UBND tỉnh Gia Lai chủ trì triển khai thực hiện Chương trình nghiên cứu tổng thể, toàn diện di tích Rộc Tưng-Gò Đá, Đá cũ An Khê; đồng thời xuất phát từ tính chất liên ngành, đa lĩnh vực, yêu cầu chuyên môn sâu và quy mô đặc biệt quan trọng của Chương trình. UBND tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo các cơ quan chuyên môn chủ động phối hợp nghiên cứu, xây dựng định hướng, đề cương và các nội dung khung phục vụ xây dựng hồ sơ thuyết minh Chương trình theo hướng khoa học, hệ thống, toàn diện và bảo đảm tính khả thi.

Phát biểu khai mạc, TS. Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của buổi tọa đàm không chỉ ở việc góp ý hoàn thiện một dự thảo chương trình nghiên cứu, mà còn tạo bước chuyển mới trong quá trình nghiên cứu, khai quật, bảo tồn và phát huy giá trị Di tích Rộc Tưng - Gò Đá, Đá cũ An Khê sau hơn một thập niên triển khai. Theo Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, những kết quả nghiên cứu đạt được từ năm 2014 đến nay đã chứng minh đây là một phát hiện khảo cổ học có tầm vóc lớn, song cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, bài bản hơn với cách tiếp cận liên ngành và quy mô tương xứng với giá trị của di sản.

Tại Tọa đàm, đồng chí Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết, trong quá trình triển khai, tỉnh Gia Lai đã nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các viện chuyên ngành thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, các nhà khoa học, qua đó từng bước hoàn thiện định hướng nghiên cứu, xác lập các nội dung trọng tâm và khung đề cương Chương trình làm cơ sở để định hướng đơn vị tư vấn triển khai hồ xây dựng sơ thuyết minh tổng thể trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Theo đồng chí Nguyễn Thị Thanh Lịch, trong đợt khảo sát này 5 di tích khảo cổ thuộc thời đại Đá cũ đầu tiên được phát hiện là Gò Đá, Rộc Tưng 1, Rộc Hương, Rộc Gáo 1 và Rộc Lớn 1, đều phân bố trên địa bàn thị xã An Khê, tỉnh Gia Lai. Chương trình hợp tác quốc tế Nghiên cứu quá khứ xa xưa của Việt Nam giữa Viện Khảo cổ học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Viện Khảo cổ - Dân tộc học Novosibirsk thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên bang Nga (giai đoạn 2015-2019) đã phát hiện thêm 20 địa điểm mới, nâng tổng số di tích sơ kỳ Đá cũ ở khu vực này lên 25 địa điểm.

Phát hiện, nghiên cứu đi đến xác lập “Kỹ nghệ Sơ kỳ Đá cũ An Khê” là một sự kiện có tiếng vang lớn đối với giới khoa học và dư luận xã hội trong và ngoài nước. Hai hội thảo khoa học quốc tế về hệ thống di tích Đá cũ An Khê đã được tổ chức vào các năm 2016 và 2019, thu hút sự quan tâm đặc biệt của đông đảo các chuyên gia Đá cũ trong nước cũng như nước ngoài đến từ Nga, Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Thái Lan, Malaysia, Philipines, Ba Lan. Những công bố về kết quả khai quật, nghiên cứu phức hợp di tích này đã được đăng trên các tạp chí chuyên ngành, trong kỷ yếu các hội thảo trong nước và quốc tế, bước đầu nhận định An Khê là quê hương xuất hiện người nguyên thủy sớm nhất hiện biết ở Việt Nam, đồng thời cũng là một mắt xích quan trọng trong quá trình tiến hóa, di cư của các nhóm nhân hình (Hominin) ở khu vực châu Á. Phát hiện hệ thống di tích Đá cũ An Khê mở ra những nhận thức mới về lịch sử cội nguồn con người và văn hóa Việt Nam và khu vực.

Tuy vậy, theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai bên cạnh những đánh giá giá trị mang tầm quốc gia và quốc tế của hệ thống di tích Sơ kỳ Đá cũ An Khê, vẫn còn nhiều vấn đề khoa học cần được tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ thêm.

Trong không khí làm việc thẳng thắn, trách nhiệm và giàu tính học thuật, các nhà khoa học, các chuyên gia đề nghị tiếp tục mở rộng phạm vi khảo sát, khai quật tại các điểm di tích đã phát hiện; đồng thời bổ sung các nội dung nghiên cứu về tiến hóa môi trường cổ, kỹ nghệ chế tác công cụ đá, sự thích nghi của cư dân tiền sử và mối liên hệ giữa An Khê với các trung tâm cư trú của người tối cổ ở châu Á. Việc đối sánh với các địa điểm khảo cổ tiêu biểu trong khu vực được đánh giá là cơ sở khoa học quan trọng nhằm khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của di tích, tạo nền tảng cho quá trình xây dựng hồ sơ trình UNESCO trong thời gian tới./.