Sửa Luật Thủ đô: Thể chế mới dẫn dắt tăng trưởng Thủ đô

Khoán chi triệt để, xóa bỏ tư duy quản lý cũ

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới" đã xác lập rõ vị trí, vai trò đặc biệt của Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới, với mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ và dịch vụ giá trị cao của khu vực và quốc tế. Theo định hướng đó, mô hình tăng trưởng của Thủ đô được xác lập dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cùng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đưa ra nhiều cơ chế phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Hà Nội, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây được xem là nền tảng để Thủ đô tạo ra những bước đột phá trong thời gian tới.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn cho biết, một trong những điểm đáng chú ý là cải cách quy trình xét duyệt các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Dự kiến, quy trình này sẽ được rút ngắn còn một nửa so với hiện hành, qua đó giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả công việc cho cả khu vực công và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công.

Cùng với đó, Hà Nội thể hiện quyết tâm cao khi dự kiến dành tới 4% tổng chi ngân sách cho lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Năm 2026, con số này tương ứng khoảng 9.090 tỷ đồng - một nguồn lực đáng kể để tạo cú hích cho đổi mới sáng tạo.

Đặc biệt, cơ chế khoán chi triệt để được đánh giá là điểm đột phá lớn. Theo đó, các tổ chức, trường đại học, viện nghiên cứu hoặc đơn vị thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ nếu hoàn thành sản phẩm theo đặt hàng và tiết kiệm được kinh phí sẽ được giữ lại phần kinh phí dư để tự chủ sử dụng. Đây là thay đổi căn bản so với trước đây khi phần kinh phí chưa sử dụng phải hoàn trả ngân sách.

Cơ chế này không chỉ khuyến khích sử dụng hiệu quả nguồn lực mà còn tạo động lực sáng tạo, nâng cao trách nhiệm của đơn vị thực hiện. Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng mở rộng chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân đối với chuyên gia tham gia nhiệm vụ khoa học công nghệ, bao gồm cả hoạt động tư vấn, qua đó giảm thủ tục hành chính và tạo điều kiện để các nhà khoa học tập trung vào chuyên môn.

Một điểm nhấn khác là việc hình thành hai quỹ quan trọng: Quỹ phát triển khoa học công nghệ của doanh nghiệp, tổ chức và Quỹ đầu tư mạo hiểm có sử dụng ngân sách nhà nước. Hai quỹ này sẽ góp phần hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ nghiên cứu, phát triển đến thương mại hóa sản phẩm và hỗ trợ khởi nghiệp.

Thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và chuyển đổi số

Bên cạnh cơ chế tài chính, dự thảo Luật còn hướng tới tạo đột phá về hạ tầng, tổ chức và nguồn nhân lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xác định là hạt nhân phát triển công nghệ cao của Thủ đô.

Việc phát triển nhân lực cũng được định hướng rõ ràng thông qua chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài gắn với giải quyết các bài toán lớn của Thủ đô. Thành phố đã phê duyệt danh mục 30 bài toán lớn và công bố 10 nhóm công nghệ chiến lược, tạo cơ sở để huy động nguồn lực từ các nhà khoa học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo Luật tiếp tục kế thừa tinh thần chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, đồng thời quy định cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với các nhiệm vụ khoa học công nghệ trong trường hợp không đạt kết quả như kỳ vọng. Đây là yếu tố quan trọng, bởi hoạt động nghiên cứu luôn tiềm ẩn rủi ro, đặc biệt với các công nghệ mới.

Cùng với đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được thiết kế nhằm tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới. Nếu thành công, các mô hình này sẽ được thúc đẩy thương mại hóa, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh.

Một trong những chính sách đáng chú ý là “siêu khấu trừ thuế” đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển. Theo đó, doanh nghiệp sử dụng quỹ phát triển khoa học công nghệ đúng mục đích có thể được khấu trừ thuế ở mức tối thiểu 200%, tạo động lực mạnh mẽ để doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, thành phố cũng có cơ chế đặt hàng trực tiếp hoặc chỉ định thầu đối với các nhiệm vụ khoa học công nghệ. Khi doanh nghiệp có sản phẩm tiềm năng, thành phố có thể đặt hàng nghiên cứu và sau đó trở thành “người tiêu dùng đầu tiên”. Cách làm này không chỉ giúp doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm mà còn tạo thị trường ban đầu, nuôi dưỡng hệ sinh thái khởi nghiệp.

Mục tiêu đặt ra là đến năm 2030, kinh tế số chiếm tối thiểu 40% GRDP của Hà Nội. Các cơ chế chính sách trong dự thảo luật được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực sản xuất, làm chủ công nghệ, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Phát triển kinh tế số và tài sản số

Một trong những trụ cột quan trọng khác của dự thảo Luật là phát triển kinh tế số và tài sản số. Đây là lĩnh vực có ưu thế về hiệu quả, ít phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên và có tính bền vững cao.

Dự thảo Luật đã đặt nền tảng cho việc xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu, tạo điều kiện để các tổ chức, doanh nghiệp khai thác dữ liệu và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới. Việc hình thành hệ sinh thái dữ liệu sẽ mở ra dư địa lớn cho các mô hình kinh tế mới.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Anh Tuấn, để duy trì tốc độ tăng trưởng trên 10% trong dài hạn, Thủ đô không chỉ dựa vào kinh tế số mà còn cần phát triển các loại tài sản mới và mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong đó, các lĩnh vực như không gian tầm thấp hay ứng dụng công nghệ vào phát triển công nghiệp văn hóa được xem là những hướng đi tiềm năng. Những mô hình này không chỉ giúp đa dạng hóa nền kinh tế mà còn tạo ra giá trị gia tăng cao, phù hợp với định hướng phát triển bền vững.

Có thể thấy, với hàng loạt cơ chế, chính sách mang tính đột phá, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không chỉ tháo gỡ các điểm nghẽn hiện hữu mà còn mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội. Khi được triển khai đồng bộ, các chính sách này sẽ tạo nền tảng để Thủ đô bứt phá, trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực trong những thập niên tới.