Tư duy của Đảng về hội nhập quốc tế đổi mới qua các kỳ đại hội

Hội nhập toàn diện, sâu rộng, linh hoạt và hiệu quả

Trong tham luận gửi tới hội thảo “Độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế qua 40 năm đổi mới: Giải pháp thực hiện Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị khóa XIII”, TS Nguyễn Thu Phương, Tạp chí Cộng sản cho rằng, một trong những yếu tố mang tính quyết định tạo nên bước chuyển có ý nghĩa lịch sử chính là sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy của Đảng ta về hội nhập quốc tế. Từ những định hướng ban đầu như “mở rộng quan hệ đối ngoại”, “mở cửa” (cuối thập niên 80 của thế kỷ XX), đến chủ trương “xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới” được xác lập tại Đại hội VIII (năm 1996), rồi bước chuyển mạnh mẽ sang quan điểm “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế” tại Đại hội IX (năm 2001), tư duy của Đảng tiếp tục được mở rộng và hoàn thiện. Đặc biệt, từ Đại hội XI (năm 2011), Đảng khẳng định rõ yêu cầu “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện” và đến Đại hội XIII (năm 2021), Đảng nhấn mạnh yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng, linh hoạt, hiệu quả. Sự phát triển tư duy đó tiếp tục nâng tầm trong Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24/1/2025, của Bộ Chính trị “Về hội nhập quốc tế trong tình hình mới”.

Theo TS Nguyễn Thu Phương, Nghị quyết số 59-NQ/TW đã nắm bắt được dòng chảy của sức mạnh thời đại và nâng tầm hội nhập quốc tế với những quan điểm mang tính cách mạng, tính đột phá, tính dân tộc, tính khoa học, tính thời đại cao. “Có thể thấy, từ năm 1986 đến nay, tư duy của Đảng về hội nhập quốc tế đã phát triển toàn diện, từ nhận thức sơ khởi về xu thế toàn cầu hóa đến việc xác lập chiến lược hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, linh hoạt và hiệu quả. Tiến trình này thể hiện sự trưởng thành về tư duy lý luận, khả năng thích ứng linh hoạt trước biến động của tình hình thế giới, đồng thời khẳng định tầm nhìn chiến lược nhất quán của Đảng. Hội nhập quốc tế dưới sự lãnh đạo của Đảng đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, mở rộng quan hệ đối ngoại, nâng cao vị thế quốc gia và bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc”, TS Nguyễn Thu Phương phân tích.

TS Nguyễn Minh Vũ, Thứ trưởng thường trực Bộ Ngoại giao trong tham luận của mình đã phân tích, khái niệm hội nhập được đề cập chính thức lần đầu trong Văn kiện Đại hội VIII của Đảng (năm 1996), chủ yếu nhấn mạnh nhiệm vụ hội nhập kinh tế. Trong giai đoạn 2001 - 2010, từ Đại hội IX tới Đại hội X, trọng tâm hội nhập quốc tế tiếp tục được xác định là lĩnh vực kinh tế. Trên cơ sở đó, Bộ Chính trị (khóa IX) ban hành Nghị quyết số 07-NQ/TW, của Bộ Chính trị, ngày 27/11/2001, “Về hội nhập kinh tế quốc tế”.

Tại Đại hội X (năm 2006), Đảng ta chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trên các lĩnh vực khác”. Các kỳ Đại hội XI (năm 2011), Đại hội XII (năm 2016) và Đại hội XIII (năm 2021) tiếp tục thể hiện tư duy về đối ngoại và hội nhập toàn diện, phù hợp với tình hình mới cũng như nhu cầu, thực tiễn phát triển của đất nước. Trên cơ sở các định hướng lớn tại các đại hội, Đảng ta đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng về hội nhập quốc tế, trong đó có Nghị quyết số 22-NQ/TW, của Bộ Chính trị, ngày 10/4/2013, “Về hội nhập quốc tế”.

Sau 10 năm triển khai thực hiện, trước những yêu cầu của tình hình mới, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 59-NQ/TW, ngày 24/1/2025, “Về hội nhập quốc tế trong tình hình mới”. “Nền tảng tư duy, lý luận đúng đắn nói trên của Đảng là cơ sở quan trọng để đối ngoại và hội nhập quốc tế được triển khai hiệu quả và đạt được những thành tựu nổi bật, phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển đất nước, đưa nền kinh tế Việt Nam lớn mạnh, hội nhập sâu rộng với thế giới. Trên cơ sở kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại, đường lối đổi mới và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế, từ xuất phát điểm là một nước nghèo nàn, lạc hậu, Việt Nam đã trở thành một trong 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới, quy mô nền kinh tế tăng gần 100 lần so với năm 1986; trở thành 1 trong 20 nước có quy mô thương mại lớn nhất thế giới”, TS Nguyễn Minh Vũ nhận xét.

Phát huy tối đa nội lực, tranh thủ hiệu quả ngoại lực

Tham luận của PGS, TS Đặng Đình Quý, Học viện Ngoại giao cho rằng, từ năm 2026, đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới, hội nhập quốc tế đứng trước các cơ hội và các thách thức mới với nhiều đặc điểm khác hẳn với giai đoạn 15 năm qua. Vì vậy, cần xác định hội nhập quốc tế là sự nghiệp của toàn dân và của cả hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của Đảng, sự quản lý tập trung của Nhà nước. Hội nhập quốc tế phải lấy địa phương, doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, chủ thể và lực lượng chủ công. Theo đó, mọi chính sách về hội nhập quốc tế đều phải nhằm phục vụ lợi ích của địa phương, người dân và doanh nghiệp.

“Hội nhập phải trên cơ sở nội lực, gia tăng nội lực và phát huy tối đa nội lực đi đôi với tranh thủ hiệu quả ngoại lực, gắn kết chặt chẽ và đóng góp tích cực vào quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại, nâng cao sức mạnh tổng hợp và năng lực cạnh tranh quốc gia; gắn kết chặt chẽ và tăng cường mức độ liên kết giữa các vùng, miền, các thành phần kinh tế, các giai tầng xã hội”, PGS, TS Đặng Đình Quý nêu ý kiến.

Cùng chung ý kiến, PGS, TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản bổ sung thêm, về nguyên tắc hội nhập quốc tế, Đảng chỉ rõ hai nguyên tắc: Vì lợi ích quốc gia - dân tộc, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế. Về phương châm và định hướng lớn: đa dạng hóa, đa phương hóa; coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, các nước lớn, quan tâm đúng mức quan hệ với các nước bạn bè truyền thống.

Định hướng hội nhập quốc tế ngày càng được làm rõ: Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế một cách toàn diện, từ vị thế hội nhập của một quốc gia đi sau sang trạng thái một quốc gia vươn lên, tiên phong vào những lĩnh vực mới. Trong hội nhập quốc tế, Đảng ta chú trọng mối quan hệ giữa giữ vững độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; sự cần thiết phải tăng cường nội lực; nắm vững hơn những nguyên tắc và vấn đề cơ bản của thông lệ quốc tế.

“Hội nhập quốc tế đã góp phần duy trì, củng cố môi trường hòa bình, ổn định, giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa; phá vỡ thế bị cô lập, bao vây, cấm vận; đưa quan hệ với các nước và đối tác đi vào chiều sâu, ổn định, bền vững, nhất là tiếp tục thiết lập, mở rộng và củng cố mạng lưới quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với các đối tác có tầm quan trọng chiến lược với sự phát triển bền vững của đất nước", PGS, TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, việc tiếp tục quán triệt và vận dụng sáng tạo tư duy hội nhập của Đảng là nền tảng quan trọng để phát huy sức mạnh tổng hợp quốc gia, bảo đảm lợi ích quốc gia - dân tộc và hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hùng cường.