Ban hành Nghị định hướng dẫn triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 387/2026/NĐ-CP quy định nội dung, cơ chế, chính sách thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa – xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 (Nghị định số 387/2026/NĐ-CP). Các quy định tại Nghị định số 387/2026/NĐ-CP là hành lang pháp lý quan trọng góp phần thực hiện thống nhất, đồng bộ, hiệu quả đối với việc triển khai Chương trình gia đoạn 2026-2035.

Xử lý trùng lặp, phân tán nhưng không làm lại chính sách

Nghị định số 387/2026/NĐ-CP gồm 7 Chương, 54 Điều, 14 Phụ lục trong 327 trang, tập trung vào 7 nhóm nội dung cơ bản, cụ thể hóa các định hướng lớn tại Nghị quyết số 46/2026/QH16 ngày 24/8/2026, Quốc hội đã phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035.

Thứ nhất, Nghị định 387/2026/NĐ-CP sắp xếp lại thành 7 nhóm vấn đề/lĩnh vực, gắn mục tiêu, chỉ tiêu với nội dung thực hiện. Điểm đổi mới là đưa các nhiệm vụ cùng tính chất về một khuôn khổ quản lý thống nhất, qua đó, giảm trùng lặp và xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm.

Nghị định 387/2026/NĐ-CP rút ngắn thủ tục với nhiệm vụ quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản và tăng vai trò của cấp xã, cộng đồng.
Ảnh minh họa: HP

Thứ hai, Nghị định thiết kế lại toàn bộ chu trình huy động, lồng ghép, xác định trần 5 năm, phân bổ hằng năm, giao và điều chỉnh nguồn lực để xử lý “điểm nghẽn” trong phân bổ, sử dụng nguồn lực hiện nay. Đồng thời, quy định rõ giải pháp huy động nguồn lực không chỉ trông trờ vào ngân sách nhà nước mà được mở rộng sang huy động nguồn lực tín dụng chính sách xã hội, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức, cá nhân và các nguồn lực hợp pháp khác. Ngân sách nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tập trung cho địa bàn, đối tượng ưu tiên.

Cơ chế phân bổ đảm bảo nguyên tắc phân cấp mạnh. Trung ương giao tổng nguồn lực, địa phương quyết định danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ chi tiết và điều chỉnh trong phạm vi được giao.

Thứ ba, mở rộng quyền chủ động chi nhưng thiết lập rõ “hàng rào” ngăn chi sai mục tiêu, trùng lặp và chi thay nhiệm vụ thường xuyên. Nghị định cho phép Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ và điều chỉnh nhưng phải đúng mục tiêu, đối tượng, nội dung, nguồn kinh phí; không được làm thay đổi điều kiện thụ hưởng hoặc giảm ưu tiên, hỗ trợ trực tiếp cho người dân.

Đồng thời, Nghị định quy định rõ các khoản ngân sách trung ương không sử dụng chi tiền lương, phụ cấp, hoạt động bộ máy, nhiệm vụ quản lý nhà nước, hoạt động thường xuyên và nội dung đã được nguồn khác bảo đảm; chỉ cho phép ngoại lệ khi gắn trực tiếp với mục tiêu, nhiệm vụ đặc thù.

Thứ tư, rút ngắn thủ tục với nhiệm vụ quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản và tăng vai trò của cấp xã, cộng đồng.

Trong đó, dự án trên địa bàn một xã được giao UBND cấp xã quản lý, đơn giản hóa báo cáo kinh tế kỹ thuật, thẩm định, lựa chọn nhà thầu và cho phép cộng đồng tham gia hoặc trực tiếp thực hiện khi đủ điều kiện. Ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100% tổng mức đầu tư tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, địa bàn đặc biệt khó khăn; dự án dưới 500 triệu đồng có thể giao cộng đồng tự thực hiện qua Ban Phát triển nông thôn.

Quản lý theo mục tiêu, sản phẩm, kết quả đầu ra

Thứ năm, chuyển từ quản lý “đã chi bao nhiêu” sang quản lý “nguồn lực tạo ra kết quả gì” trên một nền tảng dữ liệu dùng chung. Theo đó, Nghị định xác lập Cơ sở dữ liệu dùng chung và hệ thống đánh giá kết quả đầu ra làm hạ tầng quản trị Chương trình để xử lý hạn chế chưa chú trọng kiểm soát theo kết quả đầu ra.

Đồng thời, lượng hóa kết quả đầu ra trên thang điểm 100, trong đó; kết quả thực hiện mục tiêu chuyên ngành 60 điểm, chiếm tỷ trọng chủ yếu; tiến độ phân bổ, giải ngân 30 điểm, mức độ hài lòng của Nhân dân 10 điểm. Việc đánh giá thực hiện theo kỳ 6 tháng, hằng năm, giữa kỳ, cuối kỳ trên cơ sở dữ liệu. Kết quả được sử dụng để cảnh báo, đánh giá trách nhiệm và điều hành phân bổ ngân sách năm sau.

Thứ sáu, xác lập lại trách nhiệm theo nguyên tắc một việc – một đầu mối, phân cấp đi cùng trách nhiệm giải trình. Nghị định phân ba lớp trách nhiệm: Ban Chỉ đạo điều phối chung; Bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm về mục tiêu, chỉ tiêu và chuyên môn; địa phương quyết định tổ chức thực hiện trong phạm vi phân cấp, chịu trách nhiệm về danh mục, tiến độ, giải ngân và kết quả trên địa bàn. Mô hình hướng tới giảm tầng nấc trung gian nhưng tăng trách nhiệm giải trình của chủ thể được giao quyền.

Về hiệu lực thi hành, Nghị định số 387/2026/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày 12/10/2026.

Đồng thời, Nghị định cũng quy định cơ chế xử lý chuyển tiếp theo nguyên tắc “việc đang làm không dừng, quyền lợi không gián đoạn, một nhiệm vụ chỉ theo một cơ chế”.

HP