Hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước: Khắc phục chồng chéo, cắt giảm thủ tục hành chính

Việc xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước được đánh giá hết sức cần thiết, nhằm cụ thể hóa các định hướng của Đảng tại Văn kiện Đại hội Đảng XIV.

Ảnh minh họa

Bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất

Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW ngày 02/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) trên cơ sở hợp nhất Luật NSNN và Luật Đầu tư công, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Đến nay, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ có Tờ trình số 835/TTr-CP ngày 05/10/2026 trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Theo Bộ Tài chính, Luật NSNN năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024 đã có nhiều đổi mới trong phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn một số bất cập, hạn chế cần tiếp tục được khắc phục.

Một khoản vốn đầu tư công từ NSNN hiện đồng thời chịu sự điều chỉnh của quy trình quản lý NSNN và quy trình quản lý đầu tư công, dẫn đến giao thoa, trùng lặp về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm. Đặc biệt, việc lập, phê duyệt kế hoạch tài chính 05 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn; lập, phân bổ, giao dự toán chi đầu tư công và kế hoạch đầu tư công hằng năm còn thực hiện theo hai quy trình riêng, phát sinh nhiều thủ tục hành chính, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý, sử dụng vốn.

Một số quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi; sử dụng NSNN để chi trong các trường hợp đặc biệt để ứng phó tình trạng khẩn cấp, đảm bảo lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô; chuyển nguồn, kéo dài thời gian thực hiện vốn đầu tư công cần tiếp tục được rà soát, hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Đồng thời, trong bối cảnh Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã hợp nhất, tương tự tại địa phương đã hợp nhất Sở Tài chính và Sở Kế hoạch và Đầu tư, việc quản lý NSNN và đầu tư công vẫn vận hành theo hai hệ thống pháp luật khác nhau, cần được thống nhất để phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới.

Như vậy, với cơ sở chính trị, pháp lý và yêu cầu thực tiễn như trên, việc xây dựng dự án Luật NSNN (hợp nhất) trên cơ sở hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật NSNN là hết sức cần thiết, nhằm cụ thể hóa các định hướng của Đảng tại Văn kiện Đại hội Đảng XIV, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật; khắc phục chồng chéo, cắt giảm thủ tục hành chính; tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao kỷ luật tài khóa và hiệu quả sử dụng nguồn lực NSNN, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Tinh chỉnh để phù hợp với tình hình mới

Nội dung cơ bản của dự thảo Luật đã kế thừa các quy định hiện hành của Luật NSNN và Luật Đầu tư công còn phù hợp, phát huy hiệu quả, có tác động tích cực; đồng thời tinh chỉnh để phù hợp với tình hình mới và việc hợp nhất 2 Luật.

Dự thảo Luật hợp nhất khung khổ quản lý NSNN và đầu tư công, cắt giảm trình tự, thủ tục trùng lắp, chưa đồng bộ, gắn với quản trị rủi ro tài khóa và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý NSNN. Theo đó, Kế hoạch đầu tư công được hợp nhất toàn diện vào Kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán NSNN hằng năm. Hợp nhất các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi NSNN (cả chi đầu tư và chi thường xuyên). Thống nhất phạm vi NSNN và vốn đầu tư công (không bao gồm nguồn thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư và giao Chính phủ quy định việc sử dụng nguồn thu này cho đầu tư). Thể chế hóa quy định về xây dựng Hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu quốc gia về NSNN, để áp dụng cho toàn bộ chu trình quản lý NSNN.

Dự thảo Luật cũng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực. Theo đó, giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung (hiện quy định tại Luật Đầu tư công), như về tiêu chí phân loại dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định, quyết định đầu tư; việc gia hạn thời gian bố trí vốn. Phân cấp chuyển nguồn chi đầu tư công nguồn NSTW từ HĐND cấp tỉnh cho UBND cấp tỉnh. Bổ sung một số nguyên tắc chung về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo tinh thần Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương, bảo đảm cấp xã có đủ nguồn lực vận hành quản trị công, phát triển KTXH trên địa bàn.

Một nội dung khác là phân bổ và sử dụng nguồn lực gắn với đánh giá hiệu quả KTXH. Dự thảo Luật quy định nguyên tắc đánh giá hiệu quả KTXH trong toàn bộ quá trình thực hiện dự án đầu tư công, gắn với mục tiêu phát triển KTXH, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, mức độ cải thiện đời sống và an sinh xã hội cho người dân; trách nhiệm của Chính phủ hướng dẫn về quy trình đánh giá; trách nhiệm của các Bộ, ngành ban hành, hướng dẫn các tiêu chí đánh giá thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách; trách nhiệm các Bộ, địa phương, đơn vị thực hiện đánh giá đầu tư trong phạm vi được giao quản lý. Bổ sung yêu cầu làm rõ căn cứ, nguyên tắc xác định, tính toán sơ bộ tổng mức đầu tư trong quá trình lập đề xuất chủ trương đầu tư dự án. Quy định bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách cho chi đầu tư phát triển và phát triển đột phá các ngành, lĩnh vực để thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.

Bổ sung công cụ quản lý NSNN

Dự thảo hướng tới xử lý các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tế và bổ sung công cụ quản lý NSNN, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong quản lý NSNN. Theo đó, bổ sung nguyên tắc các khoản vay của NSNN được quản lý, cân đối chung vào quỹ NSNN. Mở rộng phạm vi sử dụng dự phòng NSNN, quỹ dự trữ tài chính, nguồn tăng thu và dự toán chi còn lại để ứng phó, khắc phục tình hình khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh đó, cho phép phân bổ sử dụng số tăng thu NSNN trong quá trình điều hành. Quy định cụ thể đối tượng chi đầu tư phát triển (bao gồm đối tượng sử dụng chi đầu tư công và chi đầu tư phát triển khác) và cắt giảm 3 trường hợp nhiệm vụ chi NSNN được bố trí từ 2 nguồn chi thường xuyên, chi đầu tư so với quy định hiện hành để phản ánh đúng bản chất của khoản chi.

Thống nhất thẩm quyền của Chính phủ ban hành các chế độ, tiêu chuẩn, định mức, mức chi NSNN trên toàn quốc (trừ lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Bộ KH&CN ban hành) và thẩm quyền của các Bộ, cơ quan trung ương ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách, trường hợp tác động đến chi NSNN thì phải có ý kiến thống nhất của Bộ Tài chính về khả năng cân đối trước khi ban hành.

Bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ trong tổng hợp, đề xuất danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm; nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của NSTW cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để đổng bộ với quy định hiện hành.

Đơn giản hóa trình tự, thủ tục, nội dung liên quan đến lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư phù hợp với quy mô, tính chất dự án. Thu hẹp phạm vi chuyển nguồn chi NSNN và thời hạn chi các khoản được chuyển nguồn để tăng cường kỷ luật ngân sách.

Tuệ Anh