Bảo tồn di sản văn hóa: Động lực phát triển bền vững

Gìn giữ các di sản, di tích văn hóa truyền thống không chỉ góp phần bảo tồn giá trị truyền thống mà còn trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Quảng Ninh.

Mặc dù tuổi đã cao nhưng Nghệ nhân Nhân dân Đặng Thị Tự (xã Đầm Hà) vẫn say sưa giới thiệu cho các học sinh về những điệu hát nhà tơ - hát, múa cửa đình.

Quảng Ninh là vùng đất giàu truyền thống lịch sử - văn hóa, nơi hội tụ nhiều di sản, di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, tâm linh và cảnh quan. Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, các di sản văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc bồi đắp bản lĩnh, nhân cách con người, đặc biệt là thế hệ trẻ. Thông qua việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản, truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, lòng yêu quê hương, đất nước được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc cho xã hội.

Những năm qua, Quảng Ninh đã có nhiều chủ trương, giải pháp đồng bộ nhằm khai thác hiệu quả giá trị di sản gắn với phát triển du lịch. Cùng với đó, tỉnh xác định phải cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa lợi ích kinh tế và gìn giữ giá trị văn hóa lâu dài, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững. Thực tiễn cho thấy, cộng đồng chính là chủ thể quan trọng trong việc bảo vệ, phát huy giá trị di sản và các lễ hội văn hóa. Khi người dân hiểu rõ giá trị của di tích, di sản nơi mình sinh sống, họ sẽ chủ động tham gia gìn giữ, bảo vệ và khai thác một cách có trách nhiệm.

Đơn cử như hát, múa cửa đình là di sản văn hóa dân gian có lịch sử hàng nghìn năm, gắn bó mật thiết với đời sống tín ngưỡng của cư dân ven biển Quảng Ninh. Nhằm bảo tồn và phát huy di sản, địa phương đã thành lập các câu lạc bộ hát nhà tơ, đặc biệt đưa loại hình này vào trường học, với sự truyền dạy trực tiếp của Nghệ nhân Nhân dân Đặng Thị Tự (103 tuổi) ở thôn Xóm Giữ, xã Đầm Hà. Qua đó, thế hệ trẻ được bồi đắp tình yêu văn hóa truyền thống và tham gia quảng bá di sản qua các hoạt động giao lưu.

Hay như lễ cấp sắc nghi lễ truyền thống quan trọng, mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao Thanh Phán ở khu Đèo Đọc, phường Hoành Bồ. Lễ cấp sắc chứa đựng nhiều giá trị tư tưởng, đạo đức và nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng về cuộc sống tốt đẹp, hạnh phúc và có ý nghĩa giáo dục cao. Nghi lễ thường kéo dài 3 ngày 3 đêm với nhiều trình tự chặt chẽ như: Lễ dâng hương báo cáo tổ tiên, lễ khai đàn, dâng đèn, lễ Thượng quang (tế trời), giao dấu ấn, cấp binh và lễ kết hôn tâm linh. Mỗi nghi lễ đều mang ý nghĩa thiêng liêng, khẳng định sự trưởng thành của người được cấp sắc, cho phép họ tham gia các công việc tín ngưỡng.

Anh Bàn Hữu Mạnh, thôn Đèo Đọc (Phường Hoành Bồ) người vừa được tổ chức lễ cấp sắc bày tỏ: Trong truyền thống văn hóa của người Dao chúng tôi, lễ cấp sắc có vai trò ý nghĩa quan trọng với cuộc đời mỗi con người. Vì vậy, việc duy trì văn hóa truyền thống này giúp chúng tôi nhớ về tổ tiên trước đây và mong muốn cuộc sống đủ đầy tốt hơn.

Hiện trên địa bàn tỉnh có nhiều mô hình cộng đồng dân cư tham gia quản lý, bảo tồn di tích đã phát huy hiệu quả, góp phần lan tỏa hành động giữ gìn giá trị truyền thống, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho chính người dân.

Cùng với đó, trong thời đại chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và quảng bá di sản là xu hướng tất yếu. Quảng Ninh đang từng bước số hóa di tích, xây dựng các sản phẩm truyền thông hiện đại, giúp di sản đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Khi di sản được bảo tồn đúng cách, khai thác hợp lý và lan tỏa giá trị, đó sẽ là nguồn lực nội sinh quan trọng; góp phần xây dựng Quảng Ninh trở thành tỉnh dịch vụ, công nghiệp hiện đại, giàu bản sắc văn hóa.