Nâng tầm giá trị cây ăn quả chủ lực

Hiện nay, các thị trường lớn nước ngoài đều áp dụng những yêu cầu khắt khe về kiểm dịch, mã số vùng trồng và quy trình canh tác sạch. Trong nước, người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm trái cây sạch đạt chuẩn hữu cơ, VietGAP, GlobalGAP hay OCOP. Đây là động lực xen lẫn áp lực cho ngành nông nghiệp trong việc thay đổi phương thức canh tác, nâng cao giá trị cây ăn quả chủ lực.

Cán bộ Hội Nông dân và ông Nịnh Văn Toàn (bên phải) (thôn Tân Tiến, xã Đầm Hà) trao đổi về kinh nghiệm trồng na.

Quảng Ninh là một trong 5 địa phương sản xuất na trọng điểm của cả nước. Diện tích trồng na ước đạt trên 1.000ha, năng suất bình quân hơn 12 tấn/ha, sản lượng hằng năm xấp xỉ 14.000 tấn. Cây na đã góp phần quan trọng giúp hàng nghìn hộ nông dân có nguồn thu nhập đáng kể, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương. Từ những vùng trồng truyền thống tại Đông Triều, Quảng Yên, Hạ Long (trước đây), cây na đang dần được nhiều địa phương miền Đông của tỉnh quan tâm phát triển vùng trồng, góp phần quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn.

Dù tiềm năng rất lớn, song thực tế vẫn còn một số hạn chế đang kìm hãm sức cạnh tranh và thương hiệu na Quảng Ninh: Thực trạng sản xuất vẫn còn manh mún, diện tích trồng phân tán, khiến việc đầu tư hạ tầng đồng bộ gặp khó khăn. Chất lượng giống giữa các vùng trồng và các hộ chưa đồng đều, mức độ ứng dụng khoa học công nghệ vào canh tác, xử lý sau thu hoạch còn hạn chế. Ngoài ra, vấn đề thị trường tiêu thụ cũng là nỗi lo lớn của người nông dân. Thời gian bảo quản trái na ngắn, trong khi chuỗi liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ chưa chặt chẽ, phụ thuộc lớn vào thương lái, dẫn đến rủi ro được mùa, mất giá.

Mới đây, Trung tâm Khuyến nông và Quản lý Bảo vệ phát triển rừng Quảng Ninh đã tổ chức tọa đàm "Phát triển vùng sản xuất na bền vững tại Quảng Ninh". Các nhà quản lý, chuyên gia và nông dân đã cùng trao đổi, tìm giải pháp đưa cây na trở thành mặt hàng nông sản mũi nhọn với giá trị kinh tế cao hơn. Trong đó, chuẩn hóa quy trình canh tác được xác định là một trong những giải pháp quan trọng, gồm tập trung trẻ hóa vườn na, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và mở rộng diện tích sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ. Việc đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm và cơ giới hóa là chìa khóa để nâng cao năng suất và chất lượng trái thương phẩm.

Ngoài ra, xây dựng thương hiệu và mã vùng trồng na sẽ giúp nâng cao giá trị và tính minh bạch của sản phẩm. Việc đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc không chỉ giúp bảo vệ thương hiệu, mà còn là "tấm vé thông hành" để nông sản tiến sâu vào các hệ thống siêu thị và xuất khẩu. Thắt chặt chuỗi liên kết thông qua việc phát triển mạnh các mô hình hợp tác xã, tổ hợp tác để làm đầu mối kết nối với doanh nghiệp. Đồng thời cần đa dạng hóa kênh phân phối thông qua thương mại điện tử và kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch trải nghiệm.

Ông Nịnh Văn Toàn (thôn Tân Tiến, xã Đầm Hà), cho biết: Là người đang tham gia mô hình trồng, thâm canh cây na mới theo tiêu chuẩn VietGAP trên địa bàn xã Đầm Hà, tôi thấy hội thảo vừa qua rất bổ ích. Cây na là loài khó tính, đòi hỏi công chăm sóc nhiều. Ngoài việc được hỗ trợ giống, kỹ thuật trồng, tôi cũng chủ động bỏ tiền ra đầu tư hệ thống tưới tự động. Tôi cho rằng, để có thêm nhiều người dân trên địa bàn mạnh dạn tham gia dự án, các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn của ngành nông nghiệp phải đồng hành, kịp thời tháo gỡ khó khăn cho bà con trong quá trình chăm sóc và tiêu thụ nông sản. Người dân chúng tôi sẵn sàng thay đổi tư duy, áp dụng những cái mới.

Thương lái đến tận vườn đặt tiền trước để mua vải chín sớm Phương Nam.

Cũng được xác định là cây ăn quả chủ lực của tỉnh với diện tích khoảng 2.000ha, thời gian qua, cây vải đã không ngừng được nâng cao chất lượng gắn với sản xuất hàng hóa quy mô lớn theo quy trình trồng VietGAP, chuẩn hóa dữ liệu mã số vùng trồng phục vụ nhu cầu tiêu dùng nội địa cũng như tiến tới xuất khẩu. Với nhiều kỹ thuật tiên tiến được chuyển giao và áp dụng rộng rãi, như ghép cành trồng vải chín sớm, chăm sóc vải bằng thiết bị không người lái, cho đến đẩy mạnh tiêu thụ qua các kênh bán hàng trực tuyến… đã giúp năng suất và thu nhập của bà con từ cây vải tăng đáng kể. Điều đó cho thấy, nếu xác định được hướng đi đúng và sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan chuyên môn, địa phương và người nông dân, hoàn toàn có thể nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm cây ăn quả trên thị trường.

Theo Đề án “Phát triển nông nghiệp hữu cơ tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, các loại cây ăn quả chủ lực của tỉnh gồm na, vải, cam, ổi, thanh long… Phát triển vùng trồng cây ăn quả bền vững được xác định là nhiệm vụ tất yếu, với diện tích sản xuất hữu cơ 320ha. Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục rà soát quy hoạch, triển khai các chính sách hỗ trợ thiết thực về vốn, công nghệ và xúc tiến thương mại.

Đặc biệt, Quyết định số 3881/QĐ-UBND (ngày 15/10/2025) của UBND tỉnh "Về việc ban hành bổ sung một số loài cây trồng lâm nghiệp chính để trồng rừng sản xuất trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh" đã mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng lâm nghiệp. Trong đó, bổ sung các loài cây bản địa, cây ăn quả lâu năm như nhãn, vải, xoài, mít, bưởi, ổi, na vào danh mục cây lâm nghiệp, tạo nền tảng quan trọng để tăng giá trị kinh tế rừng, nâng cao độ che phủ và phát triển nông, lâm nghiệp bền vững.