Đại biểu Chu Mạnh Hùng đề nghị bảo đảm sinh kế cho người dân, xây dựng đồng bộ hạ tầng khu tái định cư khi triển khai các dự án cao tốc

Tham gia thảo luận về chủ trương đầu tư 3 dự án cao tốc, đại biểu Chu Mạnh Hùng - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, ĐBQH tỉnh Tây Ninh bày tỏ thống nhất, ủng hộ chủ trương đầu tư và dự thảo nghị quyết của Quốc hội. Đại biểu cho biết, các dự thảo nghị quyết có cấu trúc tương đồng, từ Điều 1 đến Điều 5, được xây dựng trên cơ sở chắt lọc các nội dung trong tờ trình của Chính phủ.

Đại biểu đánh giá cao việc đề xuất cơ chế đặc thù về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư theo tinh thần Nghị quyết số 21; trong đó, việc tách dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập và triển khai ngay sau khi Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư là phù hợp với thực tiễn, tạo điều kiện thực hiện song song công tác giải phóng mặt bằng với quá trình đầu tư xây dựng, góp phần đẩy nhanh tiến độ các dự án.

Bên cạnh đó, đại biểu tập trung góp nhiều ý kiến quan trọng nhằm tiếp tục hoàn thiện các dự thảo nghị quyết. Trong đó, đại biểu thống nhất với quy định tại điểm a, khoản 2, Điều 3 của các dự thảo nghị quyết về việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thành dự án độc lập trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Theo đại biểu, đây là cơ chế phù hợp với thực tiễn, thể hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 21 về sửa đổi Luật Đất đai, giúp địa phương chủ động triển khai công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, không phải chờ hoàn tất các thủ tục của dự án xây dựng công trình mới thực hiện giải phóng mặt bằng.

Đại biểu đề nghị bổ sung nội dung bảo đảm sinh kế cho người dân trong quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Theo đại biểu, tại tờ trình của Chính phủ và khoản 2, Điều 3, của cả 3 dự thảo nghị quyết, nội dung hiện mới đề cập đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, chưa thể hiện rõ yêu cầu bảo đảm sinh kế cho người dân bị thu hồi đất. Trong khi đó, khi xem xét tổng thể hệ thống pháp luật về đất đai, đặc biệt là các quy định tại Điều 41 và Điều 46 của Luật Đất đai sửa đổi, tinh thần nghị quyết số 21 đã được thể chế hóa với yêu cầu bổ sung trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người dân. “Đây là nội dung quan trọng, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ người dân khi bị thu hồi đất mà còn phải quan tâm đến điều kiện sống và khả năng ổn định cuộc sống lâu dài sau khi di dời”, đại biểu Chu Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị sửa tên khoản 2, Điều 3 của các dự thảo nghị quyết từ “Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” thành “Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bảo đảm sinh kế cho người dân”, nhằm bảo đảm sự thống nhất với tinh thần của Luật Đất đai và thể hiện đầy đủ hơn mục tiêu của chính sách.

Đối với việc bảo đảm xây dựng đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tại các khu tái định cư, đại biểu đề nghị Chính phủ và UBND các địa phương quan tâm thực hiện đầy đủ trách nhiệm được giao tại Điều 4 và Điều 5 của các dự thảo nghị quyết, bảo đảm các khu tái định cư được đầu tư xây dựng hoàn chỉnh, đồng bộ trước khi người dân di dời đến nơi ở mới.

Đại biểu dẫn chứng, thực tế hiện nay có tình trạng người dân đã chuyển đến khu tái định cư nhưng mới chỉ có nhà ở, trong khi hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội chưa hoàn thiện, kéo dài từ 1–3 năm; thậm chí có trường hợp dự án đã hoàn thành nhưng hạ tầng khu tái định cư vẫn chưa được đầu tư đầy đủ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt và đời sống của người dân. Do đó, đại biểu nhấn mạnh, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội tại các khu tái định cư cần được hoàn thiện đồng bộ với quá trình bố trí chỗ ở mới, qua đó tạo điều kiện để người dân sớm ổn định cuộc sống, từng bước bảo đảm sinh kế sau khi bị thu hồi đất.

Đối với việc kết nối giao thông dân sinh khi đầu tư các tuyến cao tốc, đại biểu cho rằng, đặc thù của đường cao tốc là yêu cầu tính liên tục, liền mạch trên toàn tuyến. Tuy nhiên, quá trình xây dựng nếu không có phương án kết nối phù hợp có thể dẫn đến tình trạng chia cắt các khu dân cư, ảnh hưởng đến việc đi lại, sản xuất và sinh hoạt của người dân tại những khu vực tuyến đường đi qua. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ và chính quyền địa phương, theo trách nhiệm được quy định tại Điều 4 và Điều 5 của các dự thảo nghị quyết, cần quan tâm bảo đảm kết nối giữa tuyến cao tốc với hệ thống đường dân sinh và các tuyến giao thông khác; nghiên cứu đầu tư đầy đủ đường gom, đường dân sinh và các công trình kết nối cần thiết.

Đại biểu lưu ý, nếu không có phương án kết nối phù hợp, quãng đường đi lại của người dân, đặc biệt là học sinh đến trường, có thể bị kéo dài đáng kể, từ khoảng 30 phút lên đến vài giờ, gây ảnh hưởng đến đời sống, sinh hoạt và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, cần tính toán vấn đề kết nối giao thông dân sinh ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, tránh phát sinh bất cập sau khi tuyến cao tốc được xây dựng.

Bên cạnh đó, về vấn đề bố trí vốn đối ứng của địa phương, đại biểu đề nghị cần xem xét thận trọng việc yêu cầu các địa phương còn khó khăn, có khả năng cân đối ngân sách hạn chế phải bố trí tỷ lệ vốn đối ứng lớn để thực hiện các dự án. Đây là những dự án có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với sự phát triển của từng địa phương mà còn phục vụ kết nối vùng, giao thương và phát triển kinh tế - xã hội của cả nước. Do đó, việc để những địa phương còn khó khăn phải gánh tỷ lệ vốn đối ứng lớn là chưa hợp lý, có thể tạo thêm áp lực cho ngân sách địa phương và ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các nhiệm vụ phát triển khác. Đại biểu đề nghị cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu điều chỉnh mức vốn đối ứng theo hướng phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách của từng địa phương, bảo đảm hài hòa trách nhiệm giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, tạo điều kiện để các dự án được triển khai đúng tiến độ.

Đại biểu Chu Mạnh Hùng cũng nhấn mạnh, bên cạnh yêu cầu bảo đảm tiến độ xây dựng các tuyến cao tốc cần đặc biệt quan tâm đến quyền lợi, điều kiện sống và sinh kế của người dân trong vùng dự án; bảo đảm hạ tầng tái định cư, giao thông dân sinh được đầu tư đồng bộ nhằm phát huy hiệu quả các công trình sau khi hoàn thành./.