Đại biểu Nguyễn Duy Tiến đề nghị hoàn thiện quy định quản lý đảo nhân tạo, bảo đảm chặt chẽ cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển

Tham gia thảo luận về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Duy Tiến – Ủy viên chuyên trách Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đại biểu Quốc hội (ĐBQH) tỉnh Tây Ninh ghi nhận, đánh giá cao sự chuẩn bị của cơ quan soạn thảo, đặc biệt là báo cáo dự kiến tiếp thu, giải trình. Trong đó, báo cáo đã giải trình chi tiết ý kiến của các cơ quan và ĐBQH thảo luận tại tổ. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu tập trung góp ý 2 nội dung quan trọng đề nghị hoàn thiện quy định quản lý đảo nhân tạo, bảo đảm chặt chẽ cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển.

Về chế định lấn biển và xây dựng, quản lý đảo nhân tạo, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật đã quy định về hoạt động lấn biển và xây dựng, quản lý đảo nhân tạo. Tuy nhiên, trong khi khái niệm lấn biển và việc quản lý diện tích đất lấn biển đã được quy định trong Luật Đất đai và tiếp tục được kế thừa tại dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) thì đối với đảo nhân tạo, khoản 4, Điều 23 dự thảo Luật lại dẫn chiếu việc quản lý sang Luật Đất đai, trong khi dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) không có quy định về nội dung này. Điều đó có thể dẫn đến khoảng trống pháp lý, nhất là trong quản lý phần diện tích đất hình thành trên đảo nhân tạo.

Đại biểu nhấn mạnh, đảo nhân tạo được hình thành thông qua hoạt động xây dựng của con người, không phải hình thành tự nhiên, do đó cần có cơ chế quản lý xuyên suốt từ quy hoạch, lập dự án, khảo sát, xây dựng đến khai thác, sử dụng. Trên cơ sở đó, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo hai dự án luật phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường rà soát, bổ sung quy định đồng bộ, phù hợp, bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý cho việc quản lý đảo nhân tạo, không để phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình thực hiện.

Liên quan quy định đấu giá quyền sử dụng khu vực biển quy định tại Điều 27 dự thảo Luật, đại biểu đánh giá việc bổ sung cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển là bước tiến quan trọng, góp phần bảo đảm nguyên tắc thị trường, tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, tăng thu ngân sách nhà nước và lựa chọn nhà đầu tư có năng lực. Tuy nhiên, do khu vực biển có tính chất đặc thù, liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh, môi trường sinh thái và sinh kế của cộng đồng ven biển, việc tổ chức đấu giá cần được thực hiện thận trọng, tập trung giải quyết một số vấn đề.

Đại biểu cho rằng, về định giá, việc xác định giá khởi điểm khu vực biển phức tạp hơn so với đất liền, phải tính đến tiềm năng tài nguyên, lợi thế vị trí, chi phí đầu tư và mức độ rủi ro. Trong khi đó, dữ liệu khảo sát địa chất, hải văn và hệ sinh thái còn thiếu đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ định giá không sát giá trị thực tế.

Đối với quyền và lợi ích cộng đồng, khu vực biển có không gian liên tục, được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau nên việc đấu giá có thể phát sinh xung đột lợi ích, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân ven biển, nhất là các hộ đang nuôi trồng, khai thác thủy sản truyền thống. Bên cạnh đó, môi trường biển có tính biến động cao, dễ chịu tác động của thiên tai và sự cố lan truyền. Nếu nhà đầu tư không đủ năng lực ứng phó, hậu quả sinh thái có thể nghiêm trọng, trong khi việc xác định trách nhiệm bồi thường, khắc phục rất phức tạp.

Đối với trình tự, thủ tục, việc thiếu liên thông giữa công nhận kết quả đấu giá với các thủ tục chuyên ngành như phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp phép khai thác tài nguyên có thể dẫn đến tình trạng nhà đầu tư trúng đấu giá nhưng không đủ điều kiện triển khai dự án.

Để hoàn thiện cơ chế đấu giá quyền sử dụng khu vực biển, đại biểu đề nghị cần xây dựng bộ tiêu chí định giá khởi điểm đặc thù, phản ánh đúng giá trị kinh tế, lợi thế vị trí và hệ số rủi ro của từng khu vực biển. Đồng thời, quy định rõ điều kiện đưa khu vực biển ra đấu giá tại khoản 2 Điều 27, theo hướng chỉ tổ chức đấu giá đối với khu vực đã hoàn thành lập bản đồ không gian, khảo sát hiện trạng, xác định rõ phạm vi và mục đích sử dụng, đồng thời có ý kiến thống nhất bằng văn bản của cơ quan quản lý quốc phòng, an ninh.

Đồng thời, bổ sung cơ chế tham vấn bắt buộc đối với cộng đồng dân cư ven biển chịu ảnh hưởng trực tiếp trước khi cấp có thẩm quyền phê duyệt danh mục và phương án đấu giá nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Đại biểu cũng khẳng định, việc lựa chọn người trúng đấu giá không chỉ căn cứ vào mức giá mà cần đánh giá tổng thể năng lực tài chính, kỹ thuật, khả năng ứng phó sự cố môi trường và thiên tai, mức độ tác động đến môi trường cũng như công nghệ được sử dụng. Qua đó, hạn chế nguy cơ lựa chọn nhà đầu tư không đủ năng lực, tránh những hậu quả môi trường và chi phí khắc phục lớn hơn lợi ích kinh tế mà dự án mang lại.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị cần thiết lập quy trình liên thông giữa công nhận kết quả đấu giá với quyết định giao khu vực biển và cấp giấy phép khai thác tài nguyên, góp phần rút ngắn thời gian, hạn chế vướng mắc cho nhà đầu tư. Đồng thời, cần quy định chế tài rõ ràng đối với trường hợp người trúng đấu giá không triển khai dự án đúng tiến độ hoặc vi phạm nghiêm trọng các cam kết về bảo vệ môi trường./.