Đại biểu Hoàng Quang Hàm đề nghị bố trí đủ vốn đầu tư cao tốc, giảm mức đối ứng cho địa phương khó khăn

Tham gia thảo luận tại Tổ 6 gồm Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh và tỉnh Hưng Yên, đại biểu Hoàng Quang Hàm - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, ĐQBH tỉnh Tây Ninh cơ bản thống nhất với sự cần thiết đầu tư 3 dự án cao tốc nhằm khắc phục khó khăn về giao thông, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nhất là tại các địa bàn miền núi, thường xuyên xảy ra sạt lở.

Theo đại biểu, về bảo đảm nguồn vốn ngân sách Trung ương, cả 3 dự án đều đặt mục tiêu hoàn thành trong giai đoạn 2026–2030, đưa vào khai thác từ năm 2031. Tuy nhiên, tổng nhu cầu vốn ngân sách Trung ương khoảng 158.000 tỉ đồng, trong khi phương án dự kiến bố trí mới khoảng 119.000 tỉ đồng, còn thiếu khoảng 40.000 tỉ đồng, dự kiến tiếp tục cân đối từ nguồn tăng thu ngân sách hoặc tiết kiệm chi đầu tư dự án.

Đại biểu cho rằng, khi đã xác định chủ trương đầu tư và tiến độ thực hiện thì cần tính toán, bố trí đủ nguồn vốn ngay từ đầu, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng chưa bảo đảm nguồn lực, sau đó lại phải trình cấp có thẩm quyền bổ sung vốn. Việc bố trí vốn đầy đủ sẽ tạo điều kiện chủ động triển khai, bảo đảm tiến độ và hạn chế phát sinh khó khăn trong quá trình thực hiện.

Về nguồn vốn đối ứng của địa phương, đại biểu lưu ý, yêu cầu các địa phương tham gia đối ứng khoảng 2.000 tỉ đồng có thể tạo áp lực rất lớn đối với những tỉnh còn nhiều khó khăn về ngân sách. Đại biểu dẫn chứng một số tỉnh miền núi phía Bắc có nguồn thu ngân sách còn hạn chế nếu phải bố trí nguồn vốn đối ứng lớn thì ngân sách địa phương gần như không còn nguồn lực ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ đầu tư khác. Do đó, đại biểu đề nghị Trung ương và cơ quan soạn thảo xem xét lại phương án phân bổ vốn đối ứng, có cơ chế hỗ trợ phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, không áp dụng mức đối ứng theo mặt bằng chung đối với các địa phương còn khó khăn.

Liên quan kết nối hướng tuyến và hạ tầng giao thông khu vực biên giới, đại biểu đề nghị cần quan tâm bảo đảm tính kết nối đồng bộ của các tuyến cao tốc với hệ thống cửa khẩu và mạng lưới giao thông liên vùng. Theo quy hoạch, các tuyến cần kết nối đến 2 Cửa khẩu Quốc tế tại Lai Châu và Điện Biên. Đối với tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, hiện chỉ còn khoảng 4 km để kết nối với tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây nhưng đoạn tuyến này chưa được đưa vào phương án đầu tư.

Đại biểu nhấn mạnh, cần có tư duy đầu tư hạ tầng giao thông đi trước để tạo động lực phát triển, hình thành lưu lượng giao thông, tạo thuận lợi cho người dân vận chuyển, tiêu thụ nông sản và thúc đẩy giao thương.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu đầu tư ngay trong giai đoạn này đoạn tuyến khoảng 4km tại Quảng Ngãi để kết nối với cao tốc Bắc - Nam phía Tây và đoạn tuyến kết nối lên cửa khẩu tại Lai Châu. Nếu chưa đầu tư đồng bộ mà để lại các giai đoạn sau, chi phí có thể tăng lên, giá vật liệu biến động và công tác giải phóng mặt bằng sẽ phức tạp hơn.

Đối với đề xuất áp dụng cơ chế chỉ định thầu, đại biểu cho rằng chưa thực sự cần thiết, bởi quy định pháp luật hiện hành đã giao thẩm quyền quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu cho chủ đầu tư và người quyết định đầu tư theo quy định. Trường hợp cần thiết phải có cơ chế đặc thù để đẩy nhanh tiến độ thì chỉ nên cân nhắc áp dụng đối với khâu tư vấn thiết kế; riêng các gói thầu xây lắp cần tổ chức đấu thầu để bảo đảm cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả. Đại biểu đề nghị cơ quan thẩm tra không đề xuất áp dụng cơ chế chỉ định thầu đối với các dự án này.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng nhận định, thời gian thực hiện các dự án rất gấp, trong khi địa hình miền núi phức tạp, điều kiện thời tiết, đặc biệt là mùa mưa, có thể ảnh hưởng lớn đến quá trình thi công. Vì vậy, cần xây dựng đường găng tiến độ chi tiết, tính toán đầy đủ các yếu tố thời tiết và điều kiện thi công thực tế để chủ động tổ chức thực hiện.

Đồng thời, cần xác định sớm hệ thống đường công vụ phục vụ tiếp cận công trường, vị trí các mỏ đất, đá và nguồn vật liệu xây dựng, bảo đảm cung ứng kịp thời cho thi công, hạn chế tình trạng bị động, gián đoạn, ảnh hưởng đến tiến độ chung. Đây là những công việc cần được chuẩn bị ngay từ đầu để bảo đảm hoàn thành các dự án đúng tiến độ Trung ương giao./.