Từ nông sản hàng hóa đến sản phẩm du lịch trải nghiệm

Du lịch nông nghiệp, nông thôn đang mở ra hướng phát triển mới khi du khách ngày càng ưa chuộng các hoạt động tham quan, trải nghiệm tại vườn và mua nông sản tại chỗ. Với nền tảng nông thôn mới và hệ sinh thái sản phẩm OCOP phong phú, Quảng Ninh có điều kiện để phát triển các mô hình kết hợp sản xuất với dịch vụ, qua đó nâng giá trị nông sản và tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân.

Đồi chè xã Đường Hoa tạo điểm nhấn cho du lịch nông nghiệp, nông thôn.

Để du lịch nông nghiệp phát triển, điều kiện quan trọng là nông thôn phải đủ hạ tầng, môi trường và không gian dịch vụ. Quảng Ninh có lợi thế khi hoàn thành chương trình xây dựng nông thôn mới từ năm 2024; 100% xã đạt chuẩn. Hạ tầng giao thông, cảnh quan và môi trường nông thôn được cải thiện, tạo nền cho các vùng sản xuất hình thành điểm đến và tổ chức hoạt động trải nghiệm, bán sản phẩm tại chỗ.

Cùng với nền tảng đó, quy mô thị trường du lịch của tỉnh tiếp tục tăng trưởng. Năm 2025, Quảng Ninh đón khoảng 21,28 triệu lượt khách, tăng khoảng 12% so với năm 2024; doanh thu du lịch đạt trên 57.000 tỷ đồng, tăng hơn 22%. Lượng khách lớn là “nguồn cầu” quan trọng để mở thêm tour tuyến về nông thôn, đưa du lịch trải nghiệm vào vùng sản xuất và kết nối tiêu thụ các sản phẩm OCOP.

Du khách tham quan, mua cam tại khu “Chợ quê” trong Lễ hội cam Vân Đồn.

Một hướng tổ chức được nhiều địa phương lựa chọn là xây dựng sự kiện theo mùa vụ, tạo điểm nhấn để quảng bá và tiêu thụ nông sản. Lễ hội cam Vân Đồn năm 2025 là ví dụ. Đây là năm thứ ba địa phương duy trì lễ hội nhằm tôn vinh nghề trồng cam, quảng bá thương hiệu và mở rộng kênh tiêu thụ. Trong khuôn khổ lễ hội có hoạt động tham quan, trải nghiệm vườn cam tại các hộ trồng hiệu quả; khu “Chợ quê” trưng bày cam, sản phẩm OCOP, sản phẩm nông nghiệp địa phương; giao lưu thể thao, trò chơi dân gian. Điểm nhấn là các cuộc thi gắn với cây cam như thi trưng bày gian hàng “Chợ quê”, thi hái cam nhanh và kỹ thuật, thi xếp giỏ cam đẹp, hoạt động “Check-in - Sáng tạo hình ảnh với cam Vân Đồn”… Qua đó, du khách không chỉ tham quan, mà còn mua sắm, thưởng thức và tiêu dùng sản phẩm ngay tại địa phương.

Quảng Ninh hiện có 437 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Nhiều sản phẩm được gắn với địa danh để tăng khả năng nhận diện, đồng thời được đưa vào các điểm bán, hoạt động quảng bá và các tour tuyến trải nghiệm. Các sản phẩm tiêu biểu gồm cam Bản Sen (Vân Đồn), trà hoa vàng (Ba Chẽ), miến dong (Bình Liêu), na (Đông Triều), chè (Hải Hà), ổi (Hoành Bồ)… Những sản phẩm này không chỉ góp phần tạo dấu ấn vùng miền, mà còn mở thêm không gian mua sắm cho du khách.

Ở thôn Đồng Giữa (phường Hoành Bồ), mô hình cây ăn quả gắn trải nghiệm đang cho thấy hiệu quả rõ nét. Năm 2017, ông Nguyễn Văn Thường cùng các hội viên thành lập HTX Dịch vụ và sản xuất nông, lâm nghiệp Toàn Phú, xây dựng chuỗi liên kết trồng cây ăn quả theo hướng an toàn. HTX hiện liên kết 62 hội viên nông dân trồng cây ăn quả kết hợp du lịch trải nghiệm tại khu Đồng Giữa.

Mỗi năm, HTX đạt sản lượng 250-300 tấn quả, trong đó sản phẩm OCOP ổi Đài Loan đạt khoảng 200 tấn, doanh thu hơn 5 tỷ đồng. “Khách đến vườn thường muốn xem cách canh tác, tự tay hái quả rồi mua mang về. Bán tại vườn giúp nâng giá trị, ổn định đầu ra và tạo thêm thu nhập từ dịch vụ” - ông Thường chia sẻ. Từ câu chuyện này có thể thấy, khi nông dân sản xuất, kinh doanh theo chuỗi và gắn với trải nghiệm, nông sản không chỉ là hàng hóa, mà trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Bên cạnh cây ăn quả, Quảng Ninh cũng phát triển các mô hình nông nghiệp công nghệ cao gắn với trải nghiệm, như vùng trồng nho Mẫu Đơn (Đông Triều), mận Tam Hoa (Bình Liêu), hồi ghép hữu cơ (Ba Chẽ). Du khách có thể tham quan, trải nghiệm chăm sóc, thu hoạch và mua sản phẩm tại chỗ. Cách làm này giúp nâng giá trị sản phẩm so với tiêu thụ thô truyền thống.

Du lịch cộng đồng cũng được mở rộng tại một số địa bàn như Vân Đồn, Cô Tô, Tiên Yên. Các mô hình gắn bảo vệ môi trường sinh thái với khai thác bản sắc văn hóa dân tộc, khôi phục và chuẩn hóa làng nghề truyền thống. Khi người dân trực tiếp tham gia làm du lịch, nguồn thu dịch vụ được tạo tại chỗ, đồng thời góp phần giữ gìn giá trị văn hóa, nhất là ở vùng đồng bào DTTS.

Trong giai đoạn tiếp theo, Quảng Ninh ưu tiên truyền thông và quảng bá trên nền tảng số; phát triển các điểm trải nghiệm làng nghề gắn với trưng bày, bán sản phẩm tại chỗ; thúc đẩy chuyển đổi số trong nông nghiệp và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào du lịch sinh thái, chế biến sâu. Cùng với đó là nâng kỹ năng làm du lịch cho cộng đồng và tăng liên kết giữa các vùng sản xuất, điểm đến để hình thành chuỗi dịch vụ ổn định.

Từ thực tiễn Quảng Ninh, phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn đang mở ra không gian và thị trường mới cho nông nghiệp theo hướng đa giá trị. Khi nông sản gắn với trải nghiệm tại vườn, với điểm mua sắm sản phẩm OCOP và tour tuyến nông thôn, giá trị sản phẩm được cộng thêm từ dịch vụ và thương hiệu địa phương. Đây cũng là hướng đi giúp nông thôn có thêm sinh kế, du lịch có thêm sản phẩm mới và nông nghiệp có thêm động lực phát triển.