Dấu ấn nông thôn mới trong nhiệm kỳ Đại hội XIII: Nông nghiệp - “trụ đỡ” chiến lược của nền kinh tế

Trong bức tranh nhiều thách thức ấy, nông nghiệp Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò “trụ đỡ” vững chắc của nền kinh tế. Thực tiễn sinh động sau 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII càng khẳng định tầm nhìn chiến lược đúng đắn của Đảng trong việc xác định nông nghiệp là nền tảng quan trọng cho phát triển.

Điểm tựa của tăng trưởng và ổn định

Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã định hướng rõ, trong phát triển nền kinh tế chung, sẽ tập trung phát triển kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới; ưu tiên nguồn lực phát triển hạ tầng nông thôn. Điều này khẳng định rõ nông nghiệp, nông dân, nông thôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Nông nghiệp không đơn thuần là lĩnh vực sản xuất truyền thống mà còn là nền tảng bảo đảm ổn định xã hội, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế và tạo dư địa phát triển dài hạn.

Trên tinh thần đó, Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII đã ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TƯ ngày 16-6-2022 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, nhấn mạnh quan điểm nhất quán: Nông nghiệp là lợi thế quốc gia, là “trụ đỡ” của nền kinh tế; phát triển nông nghiệp hiệu quả, bền vững, tích hợp đa giá trị, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, bảo đảm an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống.

Thực tiễn 5 năm qua đã minh chứng rõ nét cho tính đúng đắn của định hướng chiến lược này. Trong bối cảnh đại dịch Covid-19, xung đột địa chính trị kéo dài, đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, lạm phát gia tăng và nhu cầu tiêu dùng suy giảm, nông nghiệp Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tương đối ổn định. Khu vực nông, lâm, thủy sản không chỉ bảo đảm đầy đủ lương thực, thực phẩm cho gần 100 triệu dân, mà còn góp phần quan trọng giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội và tạo sinh kế bền vững cho hàng chục triệu lao động nông thôn.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam (1945-2025) tháng 11 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: Nông nghiệp và môi trường không chỉ là một lĩnh vực kinh tế thuần túy mà còn là nhân tố quan trọng trong công cuộc phát triển của quốc gia, gắn bó mật thiết với tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc suốt hơn 80 năm qua. Theo Tổng Bí thư, trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng Việt Nam, nông nghiệp luôn giữ vai trò nền tảng, bảo đảm lương thực, ổn định đời sống nhân dân, là hậu phương vững chắc cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc...

Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, chuyển đổi xanh, thích ứng biến đổi khí hậu, vai trò của nông nghiệp ngày càng được đặt ở vị trí chiến lược. Nông nghiệp không chỉ bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, ổn định xã hội, mà còn là trụ cột của sinh kế nông thôn, nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn gắn với bảo vệ tài nguyên và môi trường.

Gần đây, tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2024 và triển khai nhiệm vụ năm 2025 của ngành Nông nghiệp và Môi trường, Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh: Trong bối cảnh nhiều biến động, nông nghiệp tiếp tục phát huy vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, ổn định xã hội và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của đất nước. Nhận định này vừa mang tính tổng kết thực tiễn, vừa khẳng định vị trí chiến lược của nông nghiệp trong cấu trúc nền kinh tế quốc dân.

Một dấu ấn nổi bật trong 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng là sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy phát triển nông nghiệp. Từ chỗ chủ yếu coi trọng sản lượng, nông nghiệp Việt Nam từng bước chuyển sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm định hướng, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm động lực. Cơ cấu nội ngành chuyển dịch theo hướng tích cực; sản xuất gắn chặt hơn với chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu; vai trò của doanh nghiệp, hợp tác xã và kinh tế tập thể ngày càng được khẳng định.

Theo các báo cáo tổng hợp, giai đoạn 2021-2025, tốc độ tăng trưởng khu vực nông, lâm, thủy sản duy trì ở mức khá; riêng năm 2024 đạt khoảng 3,3%. Trong bối cảnh nhiều ngành sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn, kết quả này cho thấy sức chống chịu và tính bền vững cao của nông nghiệp Việt Nam, đúng với tinh thần “trụ đỡ” mà Nghị quyết Đại hội XIII đã xác định.

Khẳng định vị thế, tạo nền tảng phát triển nông nghiệp giai đoạn mới

Nếu vai trò "trụ đỡ" của nông nghiệp thể hiện rõ trong bảo đảm ổn định kinh tế - xã hội trong nước, thì xuất khẩu nông, lâm, thủy sản là minh chứng sinh động cho năng lực hội nhập và sức cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước cả năm 2025 đạt gần 70 tỷ USD - mức cao nhất từ trước tới nay, với xuất siêu khoảng 20-21 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào cán cân thương mại quốc gia.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng khẳng định: Nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò nền tảng của nền kinh tế, không chỉ bảo đảm an ninh lương thực mà còn là khu vực xuất khẩu chủ lực, góp phần quan trọng vào tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. Những kết quả đạt được là hệ quả của quá trình chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình xuất khẩu dựa trên chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững, đáp ứng ngày càng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế. Trong bức tranh chung đó, nông nghiệp Hà Nội nổi lên như một minh chứng sinh động cho việc vận dụng sáng tạo, linh hoạt và hiệu quả chủ trương, đường lối của Đảng vào điều kiện cụ thể của một đô thị đặc biệt, nơi yêu cầu phát triển kinh tế luôn gắn chặt với bảo vệ môi trường, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Năm 2025 được xác định là thời điểm “bản lề”, vừa khép lại Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025, vừa mở ra giai đoạn chiến lược 2026-2030 của Thủ đô Hà Nội. Song hành với đó, thành phố triển khai Nghị quyết của Quốc hội về điều chỉnh địa giới hành chính, sắp xếp đơn vị hành chính và áp dụng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đây không chỉ là bước đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn về tính linh hoạt trong tổ chức thực thi, khả năng điều phối nguồn lực và năng lực thích ứng của các ngành, lĩnh vực, trong đó có ngành Nông nghiệp và Môi trường.

Năm 2025, tăng trưởng GRDP của Hà Nội ước đạt 8,16%; trong đó khu vực nông, lâm, thủy sản ước tăng 3,84%, gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng môi trường, bảo đảm cân bằng sinh thái, thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục giữ vai trò "trụ đỡ" của kinh tế nông thôn và nền tảng sinh thái của đô thị, duy trì đà tăng trưởng ổn định dù phải đối mặt với nhiều thách thức như biến động giá nông sản, tác động của biến đổi khí hậu, nguy cơ dịch bệnh, ô nhiễm làng nghề và áp lực dân số đô thị ngày càng gia tăng.

Ngành đã chủ động tái cấu trúc phương thức quản lý, thích ứng với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tăng cường phối hợp nhịp nhàng giữa các cấp, các ngành; đồng thời, triển khai đồng bộ các chương trình trọng tâm: Tái cơ cấu ngành Nông nghiệp; phát triển nông nghiệp đô thị, nông nghiệp công nghệ cao; chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm); thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái song hành với kiểm soát ô nhiễm, quản lý chất thải và bảo vệ môi trường đất - nước - không khí.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm sản của Hà Nội ước đạt trên 2 tỷ USD, trong đó nhóm hàng nông sản, thực phẩm chủ lực đạt khoảng 1,385 tỷ USD, tiếp tục khẳng định vị thế của Thủ đô trong chuỗi cung ứng nông sản quốc gia...

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TƯ vẫn còn những hạn chế cần được thẳng thắn nhìn nhận: Tăng trưởng nông nghiệp chưa thật sự bền vững; năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của một số sản phẩm còn hạn chế; ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số chưa đồng đều; thu nhập của nông dân còn thấp và chịu nhiều rủi ro; ô nhiễm môi trường nông thôn ở một số nơi chậm được khắc phục.

Trước yêu cầu phát triển mới, Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận số 219-KL/TƯ ngày 26-11-2025 về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TƯ về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; trong đó xác định, nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược lâu dài; chuyển mạnh sang phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, phát thải thấp; ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số toàn diện; bảo đảm an ninh lương thực trong mọi tình huống.

5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã khẳng định một chân lý mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc: Nông nghiệp Việt Nam không chỉ là “trụ đỡ” trong những thời điểm khó khăn, mà còn là nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của đất nước. Với định hướng đúng đắn của Đảng, sự điều hành quyết liệt, hiệu quả của Chính phủ và nỗ lực không ngừng của các địa phương, ngành Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phát huy vai trò chiến lược, góp phần quan trọng hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trên bản đồ nông nghiệp thế giới.