Tháo gỡ điểm nghẽn để thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược

Đồng chí Ngô Hải Phan, Cục trưởng Cục Chuyển đổi số – Cơ yếu, Văn phòng Trung ương Đảng, Tổ phó thường trực Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ trì hội nghị. Tham dự hội nghị có đại diện lãnh đạo của các bộ: Quốc phòng, Công an, Khoa học và Công nghệ, Tài chính, Công Thương, Nông nghiệp và Môi trường, Giáo dục và Đào tạo, Xây dựng, Y tế; các thành viên Hội đồng tư vấn quốc gia trong và ngoài nước; đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học và một số doanh nghiệp công nghệ lớn như Viettel, CMC, CT Group…

Hội nghị tập trung trao đổi nhiều nội dung liên quan đến cơ chế, chính sách và tổ chức triển khai phát triển công nghệ chiến lược. Các đại biểu thảo luận về vai trò, trách nhiệm của các bộ chủ quản trong tham mưu và tổ chức thực hiện các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược; đồng thời làm rõ việc xác định cơ quan chủ trì đối với 11 nhóm công nghệ chiến lược đã được xác định trong các quyết định của Chính phủ. Hội nghị cũng xem xét đề xuất điều chỉnh Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ về danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, nhằm bảo đảm việc phân công nhiệm vụ rõ ràng, phù hợp với chức năng và năng lực của từng bộ, ngành.

Một nội dung quan trọng khác được các đại biểu trao đổi là công tác quản lý và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm công nghệ chiến lược; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) phục vụ nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Các ý kiến cũng đề cập đến cơ chế kiến trúc sư trưởng hoặc tổng công trình sư trong triển khai các chương trình công nghệ chiến lược tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, hội nghị thảo luận về khả năng tiếp nhận, chuyển giao công nghệ từ nước ngoài và thu hút chuyên gia quốc tế; cơ chế đặt hàng và giao nhiệm vụ khoa học công nghệ; cơ chế tài chính cho phát triển công nghệ chiến lược. Các đại biểu cũng đề xuất nhiều giải pháp nhằm hình thành chuỗi giá trị công nghệ chiến lược từ nghiên cứu – phát triển, thử nghiệm – ứng dụng đến sản xuất và thương mại hóa sản phẩm.

Theo các ý kiến tại hội nghị, việc phát triển công nghệ chiến lược cần gắn chặt với nhu cầu thực tiễn và thị trường, hướng tới tạo ra các sản phẩm cụ thể có thể đo lường bằng năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong thời gian tới.

Một trong những nội dung được thảo luận nhiều tại hội nghị là cơ chế “đặt hàng” và giao nhiệm vụ khoa học công nghệ. Các đại biểu cho rằng hiện vẫn tồn tại sự lúng túng trong quá trình áp dụng các quy định pháp luật, đặc biệt giữa Luật Đấu thầu và Luật Khoa học và Công nghệ. Nhiều bộ, ngành đề xuất cần rà soát và điều chỉnh lại cách phân công theo hướng rõ ràng hơn, xác định cụ thể bộ nào chủ trì từng lĩnh vực công nghệ chiến lược dựa trên nhu cầu thực tiễn và năng lực chuyên môn.

Từ góc độ doanh nghiệp và chuyên gia, nhiều ý kiến nhấn mạnh cần tách bạch giữa “công nghệ chiến lược” và “sản phẩm ứng dụng công nghệ chiến lược”. Các đại biểu cho rằng Nhà nước nên sử dụng công cụ mua sắm công để tạo thị trường ban đầu cho các sản phẩm công nghệ do doanh nghiệp trong nước phát triển. Khi thị trường được hình thành, doanh nghiệp sẽ chủ động đầu tư cho nghiên cứu và phát triển mà không phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước.

Đối với các sản phẩm công nghệ ưu tiên, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường vai trò của các bộ quản lý chuyên ngành, bởi đây là những cơ quan trực tiếp ứng dụng sản phẩm trong thực tiễn quản lý và sản xuất.

Báo cáo tại hội nghị cho thấy một số bộ, ngành đã chủ động triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược và đạt kết quả bước đầu. Bộ Y tế tập trung phát triển công nghệ y sinh học như vắc xin thế hệ mới, liệu pháp gen và tế bào gốc. Bộ Nông nghiệp và Môi trường thúc đẩy ứng dụng công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo và blockchain trong sản xuất nông nghiệp. Bộ Quốc phòng và Bộ Công an triển khai nhiều chương trình nghiên cứu phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đồng thời phát triển các công nghệ lưỡng dụng có khả năng ứng dụng trong dân sự.

Phát biểu tại hội nghị, đồng chí Ngô Hải Phan nhấn mạnh thực tiễn triển khai cho thấy vẫn còn nhiều điểm nghẽn về cơ chế và tổ chức thực hiện các chương trình công nghệ chiến lược. Đồng chí đề nghị các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát các quy định pháp luật và cơ chế triển khai, xác định rõ những nội dung cần sửa đổi để tháo gỡ vướng mắc.

Đồng chí cũng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với các bộ, ngành xây dựng tài liệu hướng dẫn cụ thể về quy trình đặt hàng và giao nhiệm vụ khoa học công nghệ, nhằm giúp các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp triển khai thống nhất và hiệu quả. Các đơn vị được giao nhiệm vụ tổng hợp kinh nghiệm thực tiễn, đặc biệt là các mô hình hợp tác hiệu quả giữa Nhà nước và doanh nghiệp, gửi báo cáo về cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo./.