Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: Cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm bảo vệ môi trường

Tham gia thảo luận tại Tổ 2, sáng 24/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền nhưng phải bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường.

Theo Chủ tịch Quốc hội, tinh thần xuyên suốt việc sửa đổi Luật phải là cải cách thủ tục hành chính, giảm tiền kiểm nhưng đồng thời tăng cường hậu kiểm thực chất; bảo đảm yêu cầu phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Không thể đơn giản hóa quá mức những quy định liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân

Đề cập đến các quy định về đánh giá tác động môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, dự thảo Luật cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các tiêu chí phân loại đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường, bảo đảm rõ ràng, minh bạch và có khả năng định lượng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay nhiều tiêu chí quan trọng vẫn chủ yếu giao Chính phủ quy định, trong khi một số nội dung còn mang tính định tính, chưa xác định rõ mức độ và phạm vi tác động đến môi trường.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn đối với việc lược bỏ các yếu tố như khu dân cư tập trung, nguồn nước cấp sinh hoạt khỏi nhóm yếu tố nhạy cảm về môi trường. “Những vấn đề liên quan trực tiếp đến sức khỏe, đời sống của người dân thì không thể đơn giản hóa một cách quá mức”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, mục tiêu cuối cùng của việc ban hành và sửa đổi pháp luật về bảo vệ môi trường phải là nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 2

Thực tế hiện nay, tình trạng ô nhiễm tại các khu dân cư, rác thải sinh hoạt, chất thải bệnh viện, ô nhiễm nguồn nước và chất lượng không khí tại các đô thị lớn đang tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày.

Đối với việc công bố các chỉ số chất lượng không khí tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và các đô thị lớn, Chủ tịch Quốc hội đặt vấn đề về độ chính xác của thiết bị quan trắc, phương pháp đo lường và đánh giá. Theo đó, cần bảo đảm dữ liệu quan trắc môi trường chính xác, tin cậy, minh bạch, để người dân có thể yên tâm với những thông tin được công bố.

Liên quan đến đề xuất miễn đánh giá tác động môi trường đối với các dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng chỉ nên áp dụng khi hệ thống hạ tầng xử lý môi trường đã được đầu tư đồng bộ, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật. Đồng thời, cần loại trừ các dự án có nguy cơ phát thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc sử dụng phế liệu nhập khẩu.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra thực tế việc xử lý môi trường tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề, nhất là khi các quy định mới có hiệu lực.

Dẫn thực tế hoạt động của các nhà máy nhiệt điện than, Chủ tịch Quốc hội lưu ý yêu cầu kiểm soát chặt chẽ công nghệ sản xuất, việc xử lý tro, xỉ, bụi và các chất thải phát sinh. Đây là những vấn đề có tác động lâu dài đến môi trường, cần được xem xét đầy đủ ngay từ giai đoạn đầu tư, xây dựng đến quá trình vận hành dự án.

Chủ tịch Quốc hội nhấn manh: Những quy định liên quan trực tiếp đến sức khỏe người dân không thể đơn giản hóa quá mức

Phân cấp quản lý môi trường phải gắn với trách nhiệm người đứng đầu

Một vấn đề khác được Chủ tịch Quốc hội đặc biệt quan tâm là phân cấp quản lý môi trường phải gắn với trách nhiệm và cơ chế điều phối giữa các địa phương.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, ô nhiễm môi trường không dừng lại ở địa giới hành chính. Vì vậy, việc phân cấp phải đi đôi với cơ chế điều phối liên vùng, liên địa phương và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Dẫn thực tế tình trạng ô nhiễm kéo dài tại sông Nhuệ và hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, một trong những vấn đề cần giải quyết là trách nhiệm quản lý chưa được phân định rõ ràng, dẫn đến tình trạng nhiều cơ quan cùng có trách nhiệm nhưng thiếu đầu mối chịu trách nhiệm chính.

“Tôi nghiêng về phương án gắn trách nhiệm của người đứng đầu với những chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo lường được và phải được công khai định kỳ. Không nên quy định trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không được để xảy ra khoảng trống trách nhiệm trong quản lý môi trường”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Chủ tịch Quốc hội cho rằng, nếu các xã, phường trên cả nước đều quan tâm xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp thì chất lượng môi trường sống sẽ được cải thiện đáng kể.

Muốn vậy, phải bắt đầu từ từng hộ gia đình, từng người dân, từng khu dân cư, đồng thời đề cao trách nhiệm nêu gương của các cơ quan nhà nước, trường học, bệnh viện và các đơn vị công cộng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng cảnh quan sạch đẹp không chỉ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống mà còn tạo điều kiện phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh đất nước.

Các đại biểu Quốc hội tham gia thảo luận tại Tổ 2

“Môi trường không thể chỉ được bố trí ngân sách từ phần còn dư”

Đề cập đến nguồn lực dành cho công tác bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, trong quá trình thảo luận có ý kiến đề nghị luật hóa mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, cũng có ý kiến băn khoăn việc quy định mức chi cố định có thể ảnh hưởng đến nguyên tắc cân đối ngân sách nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu kỹ các ý kiến, đối chiếu với chủ trương, kết luận của Trung ương để lựa chọn phương án phù hợp.

Đặc biệt, nếu không quy định mức chi tối thiểu trong Luật thì phải làm rõ cơ chế bảo đảm nguồn lực thực hiện. “Môi trường không thể chỉ được chi ngân sách còn dư”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, bảo vệ môi trường là nhiệm vụ quan trọng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe nhân dân, chất lượng cuộc sống và sự phát triển bền vững của đất nước. Vì vậy, cần có cơ chế bảo đảm nguồn lực ổn định, phù hợp, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách.

Các đại biểu Quốc hội tham gia thảo luận tại Tổ 2

Cắt giảm thủ tục phải có cơ sở, bảo đảm năng lực hậu kiểm

Đặc biệt quan tâm đến yêu cầu quản trị môi trường bằng dữ liệu, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, dữ liệu phải chính xác, đầy đủ và đáng tin cậy mới có thể phục vụ hiệu quả công tác quản lý.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội đặt ra một số vấn đề đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, giải trình, làm rõ.

Trước hết, đối với thông tin về việc cắt giảm 90% thủ tục hoặc đối tượng thực hiện thủ tục, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ cơ sở tính toán khi các danh mục cụ thể còn được quy định trong những nghị định chưa ban hành.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc đưa ra các chỉ tiêu cắt giảm phải có căn cứ khoa học, thực tiễn và khả năng kiểm chứng, tránh tình trạng con số công bố chưa phản ánh đầy đủ tác động thực tế của chính sách.

Bên cạnh đó, khi tăng cường phân cấp cho địa phương, cần đánh giá kỹ năng lực tổ chức thực hiện, nhất là ở cấp tỉnh, cấp xã, nơi đội ngũ cán bộ làm công tác môi trường còn mỏng, nhiều trường hợp phải kiêm nhiệm.

“Nếu giảm tiền kiểm nhưng năng lực hậu kiểm không đáp ứng yêu cầu thì sẽ khó bảo đảm hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường”, Chủ tịch Quốc hội nói.

Đối với các dự án có tác động môi trường liên tỉnh, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng trong trường hợp các địa phương không thống nhất được phương án xử lý.

Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh, Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh phát biểu

Đây là vấn đề cần được giải quyết ngay trong thiết kế chính sách để tránh tình trạng chồng chéo, đùn đẩy hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Đối với quy định về kiểm kê khí nhà kính, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải đánh giá đầy đủ năng lực thực hiện của doanh nghiệp và năng lực thẩm định của các cơ quan, tổ chức có liên quan, tránh đặt ra những yêu cầu mà thực tiễn chưa đủ điều kiện đáp ứng.

Về hoạt động trao đổi tín chỉ carbon quốc tế, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ thẩm quyền quyết định tỷ lệ tín chỉ carbon được giữ lại để phục vụ mục tiêu đóng góp do quốc gia tự quyết định.

Đặc biệt, cần quan tâm bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân, nhất là đồng bào trực tiếp tham gia quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, khi tín chỉ carbon được giao dịch trên thị trường quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý cần tăng cường tuyên truyền, phổ biến để người dân và doanh nghiệp hiểu rõ hơn về tín chỉ carbon, quyền lợi và trách nhiệm của các chủ thể tham gia.

Cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng

Nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt trong việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ: “Cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần”.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm các điều kiện, thủ tục không cần thiết là yêu cầu đúng đắn, cần tiếp tục thực hiện quyết liệt. Tuy nhiên, cắt giảm thủ tục phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm quản lý, giám sát và xử lý vi phạm.

Khi một thủ tục được cắt giảm, cần làm rõ trách nhiệm quản lý được chuyển giao cho cơ quan nào, ai chịu trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý những vấn đề phát sinh.

Từ kinh nghiệm thực tiễn công tác tại địa phương, Chủ tịch Quốc hội chia sẻ, các địa phương đều mong muốn thu hút thêm nhà máy, xí nghiệp, dự án đầu tư để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và tăng nguồn thu ngân sách.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 2

Tuy nhiên, trong quá trình thu hút đầu tư, nếu chỉ quan tâm đến quy mô dự án, vốn đầu tư và hiệu quả kinh tế trước mắt mà xem nhẹ yêu cầu bảo vệ môi trường thì có thể để lại những hậu quả lâu dài.

Thực tế có những dự án đã hoàn thành xây dựng, đưa vào hoạt động nhưng các công trình xử lý nước thải, chất thải và những điều kiện bảo vệ môi trường chưa được bảo đảm đầy đủ.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường, bảo đảm chất lượng cuộc sống của nhân dân; không thể để hoạt động sản xuất, kinh doanh tại địa phương này gây ô nhiễm nguồn nước, dòng sông, ảnh hưởng đến đời sống người dân ở địa phương khác.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi Luật lần này phải thực sự tạo chuyển biến trong quản lý, bảo vệ môi trường, khắc phục những bất cập kéo dài, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Cải cách thủ tục hành chính phải đi đôi với tăng cường hiệu lực quản lý, phân cấp phải gắn với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực; mục tiêu cuối cùng là bảo vệ sức khỏe nhân dân, cải thiện chất lượng môi trường sống và bảo đảm phát triển bền vững.