Bảo đảm an ninh nguồn nước, thúc đẩy phát triển bền vững

Ngày Nước thế giới 2026 với thông điệp “Nơi dòng nước chảy, bình đẳng nảy mầm” nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa nước, vệ sinh và bình đẳng giới trong nỗ lực thúc đẩy phát triển bền vững và bảo đảm quyền con người.Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và bảo vệ nguồn tài nguyên nước, đồng thời cải thiện điều kiện tiếp cận nước sạch và vệ sinh môi trường cho người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi và hải đảo.

Chủ động quản lý, khai thác hợp lý

Quảng Ninh là địa phương có lượng mưa thuộc nhóm cao ở khu vực miền Bắc, trung bình khoảng 2.000mm/năm. Tuy nhiên, lượng mưa phân bố không đồng đều giữa các vùng. Khu vực Móng Cái, Quảng Hà, Đầm Hà có lượng mưa rất lớn, đạt khoảng 2.650-2.750mm/năm, trong khi khu vực Đông Triều, An Sinh, Bình Khê chỉ khoảng 1.500mm/năm. Mùa mưa của tỉnh thường kéo dài từ tháng 4 hoặc tháng 5 đến tháng 10, chiếm khoảng 85-88% tổng lượng mưa cả năm; trong khi mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 hoặc tháng 4 năm sau chỉ chiếm khoảng 12-15%.

Trạm cấp nước tập trung phường Hoàng Quế.

Từ nguồn nước mưa này, tổng lượng tài nguyên nước của tỉnh ước đạt khoảng 12 tỷ m³ mỗi năm. Trong đó, nguồn nước mặt từ hệ thống sông, suối đạt khoảng 8,33 tỷ m³. Nguồn nước dưới đất ước tính khoảng 617 triệu m³/năm, phân bố trong nhiều tầng chứa nước khác nhau, song việc khai thác chịu ảnh hưởng đáng kể bởi địa hình chia cắt và sự phân bố không đồng đều.

Trên địa bàn tỉnh hiện có hệ thống hồ chứa nước quan trọng với tổng số 189 hồ, gồm 174 hồ đang hoạt động, 2 hồ đang trong giai đoạn thi công chuẩn bị bàn giao đưa vào sử dụng và 13 hồ không còn hoạt động. Tổng dung tích thiết kế của các hồ đạt khoảng 365,59 triệu m³, với năng lực tưới cho khoảng 33.102ha đất sản xuất; cấp nước sinh hoạt và công nghiệp khoảng 36,3 triệu m³; đồng thời phục vụ nuôi trồng thủy sản trên diện tích khoảng 2.450ha.

Công tác khai thác, sử dụng tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh từng bước được quản lý chặt chẽ. Tính đến hết năm 2025, Quảng Ninh có 26 nhà máy cấp nước sạch sử dụng nguồn nước mặt phục vụ các khu đô thị, cùng với 12 giếng ngầm và 2 nguồn nước dưới đất dạng mạch lộ. Hệ thống này do 3 đơn vị quản lý, vận hành và khai thác, các nhà máy hiện đang hoạt động ổn định.

Các công trình cấp nước sinh hoạt đô thị chủ yếu do Công ty CP Nước sạch Quảng Ninh quản lý và vận hành, với tổng công suất xử lý nước sạch đạt khoảng 254.250m³/ngày đêm. Trong đó, 23 nhà máy xử lý nước mặt có tổng công suất thiết kế 237.950m³/ngày đêm; 12 giếng ngầm và 2 nguồn nước lộ có công suất thiết kế khoảng 16.300m³/ngày đêm. Hiện nay, nguồn nước mặt chiếm tỷ lệ chủ yếu trong cấp nước sinh hoạt với 93,59% tổng công suất, trong khi nguồn nước dưới đất chiếm khoảng 6,41%.

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên nước, tỉnh đã ban hành nhiều quy định và giải pháp đồng bộ như phê duyệt danh mục các nguồn nước nội tỉnh; xác định danh mục nguồn nước phải lập hành lang bảo vệ; công bố vùng cấm, vùng hạn chế và vùng phải đăng ký khai thác nước dưới đất trên địa bàn. Đồng thời, tỉnh đã hoàn thành xây dựng hệ thống quan trắc tự động ngành tài nguyên và môi trường, tích hợp module tiếp nhận dữ liệu giám sát hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên nước theo quy định.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh cũng triển khai phương án bảo vệ, khai thác và sử dụng tài nguyên nước trong Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; đồng thời phê duyệt danh mục 204 hồ, ao, đầm không được san lấp nhằm bảo vệ nguồn nước và hệ sinh thái tự nhiên trên địa bàn. Những giải pháp này góp phần quan trọng trong việc quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên nước, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh.

Đồng bộ các giải pháp

Quảng Ninh là trung tâm khai thác than, công nghiệp nặng, nhiệt điện, xi măng; cùng với đó là quá trình đô thị hóa và phát triển du lịch ven biển khiến nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng. Trong khi đó, nguy cơ ô nhiễm từ khai thác khoáng sản, nước thải công nghiệp vẫn hiện hữu; biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng mưa tập trung theo mùa, mùa khô kéo dài gây thiếu nước cục bộ, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, ngập úng và tạo áp lực lớn cho việc điều tiết các hồ chứa.

Hồ Trúc Bài Sơn (xã Đường Hoa) là nguồn cung cấp nước quan trọng, phục vụ cho sản xuất đất nông nghiệp.

Để đảm bảo an ninh nguồn nước, Quảng Ninh đã xây dựng và ban hành nhiều chương trình, kế hoạch hành động hoặc đề án để bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước. Đồng thời, thực hiện việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước trong tình hình mới; đồng thời hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước.

UBND tỉnh cũng đã ban hành Kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước nhằm cụ thể hóa Luật Tài nguyên nước năm 2023 và kịch bản nguồn nước lưu vực sông Hồng - Thái Bình. Kế hoạch đặt mục tiêu bảo đảm đủ nước cho sinh hoạt, sản xuất và dịch vụ; khai thác tiết kiệm, phân bổ hợp lý và chủ động dự trữ cho các tình huống thiên tai, hạn hán, đồng thời nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ nguồn nước.

Trong lĩnh vực cấp nước sinh hoạt đô thị, các nhà máy, trạm cấp nước được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ để vận hành liên tục. Tỉnh ưu tiên cấp bổ sung cho những nơi có nguy cơ thiếu nước như: Miếu Hương, Diễn Vọng; đồng thời tìm kiếm thêm nguồn nước, đầu tư hệ thống tích trữ tại các khu đô thị mới, khu dân cư tập trung. Công tác tuyên truyền tiết kiệm nước được thực hiện thường xuyên để hình thành thói quen sử dụng hợp lý trong cộng đồng.

Tại khu vực nông thôn, các công trình cấp nước được duy tu, sửa chữa nhằm bảo đảm lưu lượng ổn định. Đối với khoảng 250 công trình có nguy cơ thiếu hụt, tỉnh ưu tiên khơi thông dòng chảy, giảm thất thoát và vận động người dân chủ động tích trữ nước trong mùa khô.

Với các giải pháp đồng bộ, Quảng Ninh đang từng bước bảo đảm an ninh nguồn nước, đáp ứng nhu cầu phát triển KT-XH và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Qua đó, góp phần lan tỏa thông điệp của Ngày Nước thế giới 2026, hướng tới một tương lai nơi nguồn nước được bảo vệ, sử dụng công bằng và bền vững cho mọi người.