LÀO CAI: ĐỘT PHÁ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC, CÔNG NGHỆ VÀ ĐỔI MỚI SÁNG TẠO, TẠO ĐỘNG LỰC TĂNG TRƯỞNG TRONG GIAI ĐOẠN MỚI

Xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là một trong những động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh, tỉnh Lào Cai tập trung đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế, huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng và nhân lực khoa học, công nghệ; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Với quan điểm lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả ứng dụng làm thước đo, Lào Cai quyết tâm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành nền tảng quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, xây dựng tỉnh trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương giữa Việt Nam, ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc.

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng khẳng định vai trò quyết định đối với năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của mỗi nền kinh tế. Đối với tỉnh Lào Cai, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, khắc phục những điểm nghẽn phát triển, tạo ra các động lực tăng trưởng mới trong giai đoạn 2026 - 2030.

Quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, tỉnh Lào Cai xác định phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải gắn chặt với đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế, nâng cao năng suất lao động và giá trị gia tăng của các ngành, lĩnh vực. Đây là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức, nhà khoa học và các tầng lớp nhân dân.

Những năm qua, hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên địa bàn tỉnh đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Giai đoạn 2021 - 2025, Lào Cai triển khai trên 220 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh; trên 60% kết quả nghiên cứu được ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh và đời sống. Công tác quản lý, thẩm định công nghệ được tăng cường với gần 270 hồ sơ được thẩm định, cho ý kiến về công nghệ. Hoạt động sở hữu trí tuệ có chuyển biến rõ nét, với 212 nhãn hiệu được cấp văn bằng bảo hộ, nâng tổng số sản phẩm, nhãn hiệu được bảo hộ trên địa bàn lên trên 400.

Cùng với đó, khoảng 50 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được triển khai; trên 130 doanh nghiệp được đánh giá trình độ, năng lực công nghệ. Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) từng bước cải thiện, từ vị trí 44/63 tỉnh, thành phố năm 2023 lên vị trí 29/63 năm 2024; năm 2025 xếp thứ 23/34 tỉnh, thành phố sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Những kết quả trên tạo nền tảng quan trọng để Lào Cai tiếp tục phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra những vấn đề cần tập trung giải quyết, nhất là năng lực nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ; khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu; chất lượng nguồn nhân lực; hạ tầng phục vụ đổi mới sáng tạo và khả năng huy động nguồn lực xã hội.

Đặc biệt, mối liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục, tổ chức khoa học và công nghệ với thị trường chưa thật sự chặt chẽ. Một số kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao, nhân rộng; năng lực đổi mới công nghệ của doanh nghiệp còn hạn chế. Đây vừa là những điểm nghẽn cần tháo gỡ, vừa là cơ sở thực tiễn để tỉnh xác định các giải pháp đột phá trong giai đoạn mới.

Từ yêu cầu đó, Lào Cai nhất quán quan điểm phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải xuất phát từ thực tiễn, hướng vào giải quyết những vấn đề lớn, cấp thiết của tỉnh, của từng ngành, địa phương và doanh nghiệp. Hoạt động nghiên cứu phải gắn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh, đời sống nhân dân; lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và tác động kinh tế - xã hội làm căn cứ quan trọng để lựa chọn nhiệm vụ, phân bổ nguồn lực và đánh giá kết quả.

Tỉnh đặc biệt coi trọng vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ thống đổi mới sáng tạo; khuyến khích doanh nghiệp tham gia xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu, đầu tư phát triển, tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Đồng thời, phát huy vai trò kiến tạo của Nhà nước, năng lực sáng tạo của đội ngũ trí thức, nhà khoa học và sự tham gia chủ động của người dân.

Một quan điểm xuyên suốt khác là phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải; ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo tác động lan tỏa, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh. Trong đó, chú trọng kết hợp phát triển công nghệ với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, hội nhập quốc tế và khai thác lợi thế đặc thù của tỉnh.

Khát vọng đến năm 2030: Khoa học, công nghệ trở thành động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng

Bước vào giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai đặt mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành một trong những động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số, nâng cao năng suất, giá trị gia tăng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Qua đó, góp phần xây dựng Lào Cai trở thành cực tăng trưởng, trung tâm kết nối giao thương giữa Việt Nam, ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh xác định hệ thống chỉ tiêu cụ thể, vừa thể hiện quyết tâm chính trị, vừa tạo cơ sở đánh giá thực chất hiệu quả phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đến năm 2030, Lào Cai phấn đấu tổng đầu tư xã hội cho nghiên cứu và phát triển đạt từ 2% GRDP trở lên; tỷ lệ chi ngân sách địa phương cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đạt từ 1,5% tổng chi ngân sách địa phương trở lên; tỷ lệ chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số so với GRDP đạt từ 2,5% trở lên.

Đáng chú ý, tỉnh đặt mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP đạt từ 40% trở lên; quy mô kinh tế số đạt từ 20% GRDP trở lên; chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương thuộc nhóm 15 tỉnh, thành phố dẫn đầu cả nước. Đây là những chỉ tiêu quan trọng phản ánh quyết tâm chuyển từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động và khai thác tài nguyên sang tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ, năng suất và đổi mới sáng tạo.

Trong phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ, tỉnh phấn đấu hình thành ít nhất một trung tâm hoặc đầu mối đổi mới sáng tạo cấp tỉnh, kết nối với các không gian đổi mới sáng tạo, cơ sở ươm tạo và mạng lưới đổi mới sáng tạo trong vùng. Nhân lực nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đạt từ 8 đến 10 người trên 10.000 dân; 100% công chức, viên chức làm công tác quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được bồi dưỡng, cập nhật kiến thức về chuyển đổi số và quản trị đổi mới sáng tạo.

Đối với hoạt động nghiên cứu và ứng dụng, Lào Cai phấn đấu tỷ lệ kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ được ứng dụng vào thực tiễn sau 12 tháng nghiệm thu đạt từ 50% trở lên; tỷ lệ kết quả có khả năng thương mại hóa đạt từ 20% trở lên. Đồng thời, ít nhất 60% nhiệm vụ gắn với sản phẩm chủ lực, sản phẩm có lợi thế hoặc ngành, lĩnh vực ưu tiên; ít nhất 80% nhiệm vụ xác định được địa chỉ ứng dụng, đơn vị tiếp nhận, chuyển giao.

Tỉnh cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 có từ 40% doanh nghiệp trở lên thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo; có ít nhất 5 doanh nghiệp khoa học và công nghệ; hằng năm có ít nhất 20 sản phẩm đổi mới sáng tạo được thương mại hóa. Mỗi năm hỗ trợ thêm ít nhất 10 sản phẩm chủ lực, sản phẩm có lợi thế, sản phẩm OCOP ứng dụng khoa học, công nghệ, phát triển tài sản trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng và thương mại hóa.

Những mục tiêu này thể hiện rõ định hướng phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Lào Cai theo hướng thực chất, hiệu quả, lấy đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và cải thiện đời sống nhân dân làm thước đo.

Tập trung các giải pháp đột phá, đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào thực tiễn

Để đạt được các mục tiêu đề ra, tỉnh Lào Cai xác định phải triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó tập trung đổi mới cơ chế quản lý, huy động nguồn lực, phát triển hạ tầng, nhân lực, công nghệ chiến lược và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; đặc biệt chú trọng các lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế và khả năng đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế.

Trước hết, đổi mới mạnh mẽ tư duy, hoàn thiện cơ chế, chính sách và phương thức quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Tỉnh tập trung rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách theo hướng thông thoáng, đồng bộ, phù hợp với quy định của pháp luật và điều kiện thực tiễn; tháo gỡ những rào cản trong nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao, làm chủ công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trọng tâm là đổi mới phương thức xác định, lựa chọn và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ theo cơ chế đặt hàng, xuất phát từ những bài toán lớn của tỉnh, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình, thủ tục sang quản lý dựa trên sản phẩm đầu ra và hiệu quả thực tiễn; khuyến khích khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, tăng cường hậu kiểm và trách nhiệm giải trình theo quy định.

Cùng với đó, nghiên cứu phát triển cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới; tạo điều kiện cho các ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm, hoàn thiện và từng bước đưa vào ứng dụng.

Thứ hai, ưu tiên nguồn lực phát triển hạ tầng khoa học, công nghệ và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Lào Cai chú trọng đầu tư, nâng cấp hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm định, đo lường, chất lượng; phát triển hạ tầng dữ liệu, nền tảng số và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phục vụ nghiên cứu, quản lý và chuyển giao công nghệ.

Tỉnh định hướng phát triển Trung tâm Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo; xây dựng các không gian sáng tạo, cơ sở ươm tạo công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo gắn với các trường đại học, cao đẳng, doanh nghiệp và địa phương. Qua đó, từng bước hình thành mạng lưới kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo, sản xuất và thị trường.

Việc đầu tư hạ tầng phải bảo đảm thiết thực, có khả năng khai thác, sử dụng chung, tránh trùng lặp, lãng phí; ưu tiên những công trình, thiết chế phục vụ trực tiếp các ngành kinh tế có lợi thế và nhu cầu phát triển của tỉnh.

Thứ ba, đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ trong các ngành, lĩnh vực có tiềm năng, lợi thế cạnh tranh.

Đây là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm chuyển hóa thành tựu khoa học, công nghệ thành năng suất, chất lượng, sản phẩm và giá trị kinh tế cụ thể.

Trong nông nghiệp, tập trung ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sinh học, công nghệ số và các giải pháp sản xuất thông minh; phát triển nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu. Ưu tiên nâng cao chất lượng giống cây trồng, vật nuôi; phát triển dược liệu, sản phẩm đặc hữu, nông sản chủ lực; đẩy mạnh chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Đối với công nghiệp, chú trọng đổi mới công nghệ, tự động hóa, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các giải pháp quản trị hiện đại; nâng cao hiệu quả chế biến, chế tạo, chế biến sâu khoáng sản, nông lâm sản; sử dụng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Trong du lịch, thúc đẩy phát triển du lịch thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, quảng bá, xúc tiến, xây dựng bản đồ du lịch số, nền tảng dịch vụ trực tuyến; nghiên cứu ứng dụng công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường để giới thiệu văn hóa, di sản và các sản phẩm du lịch đặc trưng.

Đặc biệt, đối với kinh tế cửa khẩu và logistics, tỉnh ưu tiên ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, tự động hóa và quản trị thông minh trong quản lý, điều hành, kết nối giao thương; thúc đẩy phát triển cửa khẩu thông minh, logistics số, nâng cao hiệu quả vận chuyển, lưu thông hàng hóa và năng lực cạnh tranh của kinh tế biên mậu.

Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản lý tài nguyên, môi trường, phòng chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu; phát triển các giải pháp phục vụ quản trị đô thị, giáo dục, y tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực nghiên cứu, tiếp nhận và làm chủ công nghệ.

Tỉnh chú trọng xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng và sử dụng hiệu quả đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, nhân lực chất lượng cao trong và ngoài tỉnh; phát huy vai trò của các cơ sở giáo dục, tổ chức khoa học và công nghệ trong đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao tri thức.

Tập trung đào tạo, bồi dưỡng nhân lực nghiên cứu, phát triển công nghệ, nhân lực có kỹ năng số; nâng cao năng lực quản trị công nghệ, sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Cùng với phát triển đội ngũ chuyên gia, cần quan tâm phổ cập kiến thức, kỹ năng số, nâng cao năng lực tiếp cận và ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ cho cán bộ cơ sở, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ năm, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy đổi mới công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Lào Cai xác định doanh nghiệp vừa là chủ thể trực tiếp ứng dụng, đổi mới công nghệ, vừa là động lực quan trọng thúc đẩy hình thành thị trường khoa học và công nghệ.

Theo đó, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, chủ động xác định nhu cầu công nghệ, tham gia đặt hàng, đồng tài trợ, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá trình độ công nghệ, xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực hấp thụ, cải tiến và làm chủ công nghệ.

Đồng thời, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân; thúc đẩy kết nối cung - cầu công nghệ, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Chú trọng phát triển tài sản trí tuệ, bảo hộ nhãn hiệu, nâng cao năng suất, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Qua đó, tạo điều kiện để các sản phẩm chủ lực, sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP của Lào Cai nâng cao giá trị, mở rộng thị trường trong nước và quốc tế.

Thứ sáu, huy động hiệu quả các nguồn lực, tăng cường liên kết vùng và hợp tác quốc tế.

Cùng với việc ưu tiên bố trí, sử dụng hiệu quả ngân sách nhà nước, tỉnh đẩy mạnh huy động nguồn lực xã hội, nhất là nguồn lực từ doanh nghiệp; khuyến khích các hình thức hợp tác, đồng tài trợ, đối ứng trong nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ.

Việc phân bổ nguồn lực phải bảo đảm tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các nhiệm vụ có sản phẩm cụ thể, địa chỉ ứng dụng rõ ràng, khả năng nhân rộng và đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế - xã hội.

Đồng thời, chủ động mở rộng hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học, trung tâm đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp và đối tác trong nước, quốc tế; thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, chia sẻ tri thức, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường.

Phát huy lợi thế vị trí địa kinh tế, Lào Cai chú trọng hợp tác về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, hạ tầng số, logistics, thương mại biên giới và các lĩnh vực có tiềm năng; từng bước nâng cao năng lực tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng trong khu vực.

Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn 2026 - 2030 là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với tương lai phát triển của tỉnh Lào Cai. Thành công không chỉ được đo bằng số lượng đề tài, công trình nghiên cứu hay mức đầu tư, mà quan trọng hơn là những chuyển biến thực chất về năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh, hiệu quả quản trị và đời sống nhân dân.

Với quyết tâm chính trị cao, tư duy phát triển mới, cách tiếp cận thực chất và sự tham gia tích cực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp, đội ngũ trí thức và nhân dân, Lào Cai hướng tới xây dựng môi trường thuận lợi để tri thức được lan tỏa, công nghệ được ứng dụng, sáng tạo được khuyến khích và các giá trị mới không ngừng được hình thành.

Đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng chính là con đường quan trọng để Lào Cai khai thác hiệu quả tiềm năng, phát huy lợi thế, nâng cao sức cạnh tranh và hiện thực hóa khát vọng phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.